4/18/15

Thoughts on Music #20 (Nick Hornby)


“Even though we get a lot of people into the shop, only a small percentage of them buy anything. The best customers are the ones who just have to buy a record on a Saturday, even if there’s nothing they really want; unless they go home clutching a flat, square carrier bag they feel uncomfortable. You can spot the vinyl addicts because after a while they get fed up with the rack they are flicking through, march over to a completely different section of the shop, pull a sleeve out from the middle somewhere, and come over to the counter; this is because they have been making a list of possible purchases in their head (‘If I don’t find anything in the next five minutes, that blues compilation I saw half an hour ago will have to do’), and suddenly sicken themselves with the amount of time they have wasted looking for something that they don’t really want. I know that feeling well (these are my people, and I understand them better than I understand anybody in the world): it is a prickly, clammy, panicky sensation, and you go out of the shop reeling. You walk much more quickly afterwards, trying to recapture the part of the day that has escaped, and quite often you have the urge to read the international section of a newspaper, or go to see a Peter Greenaway film, to consume something solid and meaty which will lie on top of the candyfloss worthlessness clogging up your head.” 
-Nick Hornby. 1997. High Fidelity, London: Penguin Books, p. 74.

Today is Record Store Day. We're going to see Orka and other exciting stuff at Point Éphèmére here in Paris. Have a good one!

4/10/15

Um útisetar og tilflytarar

 Photo courtesy of A.F.O.B. (Tommy O'Donoghue). Ein írskur filmmakari og fotografur, ið lesur film á altjóða deildini hjá University of Kent í París. Vallari uttanfyri Pompidou sentrið í París, 2015.
(Greinin stóð í 'Mentan' í Sosialinum 27.03.15).   

“Hví eru hvít fólk útisetar, tá restin av okkum eru tilflytarar?” Sosialaktivisturin og ritstjórin Mawune Remarque Koutonin úr Togo setur henda spurning á heimasíðuni hjá The Guardian um vikuskiftið.

 
Hesin einfaldi og viðkomandi spurningur tekur samanum og lýsir hugtøk í samband við menniskjaliga flyting og ferðing. Koutonin leggur fyri við at staðfesta, at í orðatilfeinginum um menniskjaliga flyting eru framvegis nøkur hierarkisk orð, og eitt teirra er hugtakið “expat”. Tað, sum á føroyskum verður til “útisteti”. Hann vísir á, at enska orðið er stytting fyri “expatriate” og lýsir persón, ið býr antin fyribils ella varandi í einum øðrum landi, enn har viðkomandi er uppvaksin. Orðið er samanseting av “ex” (úti úr) og “patria” (land, faðirland). Á føroyskum: útiseti. Ein, ið er útlagin.

Út frá hesi allýsing kundi ein trúð, at ein og hvør, ið fer uttanlands at starvast, er ein “útiseti”. Óansæð húðarlit ella tjóðskap. Sambært Koutonin er hetta er tó ikki støðan í veruleikanum: “útiseti” verður einans nýtt um vesturlendsk hvít fólk, ið fara uttanlands í arbeiðsørindum. Øll onnur fólkasløg eru “immigrants”. Tað sum á føroyskum verður til “tilflytari” ella “innvandrari” í gerandistalu. Hetta seinna hugtakið er komið úr donskum, men nógv av okkara kjaki um tilflytarar tekur støði í donskum viðurskiftum, og verður hugtakið av tí sama nógv nýtt.

Útisetamentan í París
Í løtuni eru eg og daman búsitandi í París í nakrar mánaðir. París telist millum heimsins mest multietnisku býir. Søguliga sæð hevur Frakland verið “síðsta bastión” áðrenn Atlantshav, og tí eru nógv fólk komin her á teirra ferð vestureftir. Sum fyrrverandi imperium hevur Fraklandi eisini tikið ímóti borgarum frá sínum fyrrverandi kolonium. Hetta fjølbroytnið endurspeglast í gøtunum í París, ið eisini er ein mentanarliga og intellektuelt ríkur býur. Listasøvn, sjónleikahús, biografar, konserthøli og bókahandlar í hundratali.

Innan bókahandilsvirksemið í býnum finst ein submentan av bókhandlum, ið spesialisera seg í at selja enskar bøkur. Kannar ein hesar handlar nærri, sæst skjótt ein romantisk frásøgn um, at teir eru mannaðir av “expats”, t.e. útisetum úr ensktmæltum londum. T.d. eru starvsfólkini í handlunum San Francisco Books og Berkeley Books of Paris útisetar úr Kalifornia í USA. Kendasti enski bókhandilin í býnum er Shakespeare & Co. nærhendis Notre Dame kirkjuni, og hesin nógv vitjaði handil hevur tað sum part av sínum konsepti, at vallarar og útisetar av øllum handa slag koma at arbeiða í handlinum í styttri og longri tíðarskeið.

Í gjøgnum tíðirnar hava rithøvundar og listafólk eisini ferðast til París og búsett seg her í styttri og longri tíðarskeið. James Joyce, Ernest Hemingway, Ezra Pound, Gertrude Stein, Pablo Picasso o.m.o. livdu eitt tíðarskeið í París sum intellektuel og bohémar; vallarar á ferð gjøgnum lívið og listina. Myndin av tí útlagna vallaranum er eitt afturvendandi tema í bókmentum og list í 20. øld, eins og fremmandagerðing og spenta støðan millum listafólkið og heimstaðin er ein kjarni í modernismuni. James Joyce var modernistiskt skald, ið skrivaði um heimstaðin Dublin, meðan hann var útlagin í París. Tá postkolonial gransking tók seg upp aftaná 2. Veraldarbardaga, løgdust hugtøk sum diaspora og eksil bókmentir seg afturat áðurnevndu háttaløgum.

Sylvia Beach (t.v.) stovnaði og átti upprunaliga Shakespeare and Co. bókahandilin, ið útgav skaldsøguna Ulysses hjá James Joyce (t.v.).
Føroysk útisetamentan
Hesi hugtøk og viðurskifti finna vit eisini í føroyskum bókmentum, og tað er einki løgið í hesum, tí føroyingar hava tað sum fastan tátt at fara av landinum á ungum árum. Gamaní hava vit lyndi til at fara á sama stað, tvs. til Danmarkar. Helst til Keypmannahavnar, harav bróðurparturin endar á Oyrasundskollegiinum á Amager. Innan bókmentir er Ferð Mín Til Jorsala hjá Kristian O. Viderø okkara stóra vallaraskaldsøga. William Heinesen skrivaði síni verk á donskum. Útisetar hava í øldir verið við til at myndað bókmentirnar. Felags fyri nøvn sum Jens Christian Svabo, W.U. Hammershaimb, J. F. Jacobsen, Janus Djurhuus, Christian Matras, Regin Dahl, Tóroddur Poulsen, Jógvan Isaksen, Sissal Kampmann, Vónbjørt Vang og Kim Simonsen er útlegd í styttri ella longri tíðarskeið. Og tá er einki sagt um aðrar listagreinir, eitt nú tónleikin, málningalistina, filmslistina o.a., men eisini her ger tað seg galdandi, at vit ferðast, bæði fysiskt og listarliga.

Diaspora samleiki er eitt áhugavert og nógv viðgjørt evni uttanlands, ið sigur nógv um samtíð og sjálvsfatan. Ein størri ansur fyri hesum viðurskiftum í føroyskum høpi hevði verið ynskiligur. Tað kundi veitt tiltrongdar nýggjar fatanir av hvussu hesi hugtøk verða nýtt í føroyskum kjaki, og varpað ljós á støðuna hjá fólkum, ið flyta til Føroyar, eins og føroyingar búsitandi uttanlands. Vit eru heimsins størsti útflytari av útisetum til Danmarkar í mun til fólkatal. Tí er ein ávís andsøgn í at fara ókritiskt inn í ein danskan innvandrara diskurs. Her vil onkur so siga, at útisetar er ikki tað sama sum innvandrarar. Tó er vert at seta spurning við hesa skilmarking.

Ein prinsippiellur spurningur
Fyri at venda aftur til Koutonin, so ger hann vart við, at skilmarkingin fyrst og fremst er hierarkisk. Hann peikar á, at afrikanarar, arabarar og asiatar verða fataðir sum “innvandrarar”. Evropearar kunnu tó ikki vera innvandrarar, tí ein og hvør borgari við uppruna í vesturheiminum verður sæddur sum ein útiseti. Flestu hvítu fólk avnokta, at tey njóta gott av einari slíkari rasistiskari skipan, og tað er einki løgið í tí. Koutonin leggur tó afturat, at neyðugt er at varpa ljós á týdningin av at avtaka hesa avoldaðu harrafólksligu hugsjónina. Politiska dekonstruktiónin av hesi heimsáskoðanini má tí halda fram.

Hetta er sjálvandi ikki løtuverk, ið Koutonin skýtir upp. Sjálvt í mentanarliga og romantiska París eru eyðsýndir trupulleikar at dragast við. Ímyndin av París sum multietniskur “melting pot” á tremur við margfeldni var fyri einari álvarsamari avbjóðing, tá nakrir mans fóru inn á redaktiónina á einum blaðið og skutu frá hond í januar mánaði. Í samband við atsóknina var ljós varpað á viðurskifti í eitt nú forstaðunum uttanfyri París, har tað er ivasamt við margfeldninum og yvirskotinum. Har flestu innbúgvar verða sæddir sum “innvandrarar”. Hesi munnu liva langt frá útiseta tilverum miðskeiðis í París, so okkurt bendir á at strukturellu trupulleikarnir eru umfatandi.

Eftir stendur prinsipielli spurningurin hjá Koutonin: hvør skal sleppa at vera “útiseti” og hvør skal noyðast at vera “innvandrari”? Í málinum býr vald, og tey, ið sita við málsliga valdið eru við til at definera heimin. Í Føroyum eru hesir spurningar eisini viðkomandi, og nógv lógvatøk eru fyri framman hvat diaspora samleika, útisetum og innflytarum viðvíkur.

Why are white people expats when the rest of us are immigrants?”, Mawuna Remarque Koutonin á theguardian.com, 13.03.15.

4/7/15

Lee "Scratch" Perry Uncut (Mono 3:4)

Lee "Scratch" Perry í The Black Ark. Mynd: David Burnett.
Í heyst var eg vertur í fýra Mono sendingum í ÚF. Evnið var "prodjúsara pionerar í 20. øld". Sendingarnar vóru hálvan tíma til longdar, so ikki vóru stundir at hava alt við, ið ein kundi hugsa sær. Tí havi eg sett saman playlistar, ið kunnu økja um fatanina av teim ymisku prodjúsarunum. Eisini eru nakrar reglur skrivaðar um løgini her á blogginum.

Triðja sendingin snúði seg um Lee "Scratch" Perry, og 7 viðkomandi løg vóru spæld. Playlistin inniheldur hinvegin 12 Scratch relateraði løg frá tíðarskeiðnum 1975-2013. Playlistin skal síggjast sum eitt ískoyti til sendingina, so eg viðmæli øllum at geva henni eitt lurt eisini. Gerið so væl!



Sangir, ið vóru við í sendingini hava eina * aftanfyri.

Lee "Scratch" Perry & The Upsetters: 'Clint Eastwood Rides Again' (1970)
Heitið á sanginum er so skrapt at hann má við!

Lee "Scratch" Perry: 'Revolution Dub' (1975)*
"Music to rock the nation". Á onkrum útgávum eitur hetta lagið 'Dub Revolution', á øðrum eitur tað 'Revolution Dub'. Tað er upprunaliga av plátuni Revolution Dub frá 1975. Scratch er ein kollveltandi figurur, so tað gevur góða meining óansæð.

Lee "Scratch" Perry & The Upsetters: 'Zion's Blood' (1976)
Av dub meistarverkinum Super Ape frá 1976.

Lee "Scratch" Perry & The Upsetters: 'Dread Lion' (1976)*
Somuleiðis av dub meistaraverkinum Super Ape.

Max Romeo & The Upsetters: 'Chase The Devil' (1976)*
Scratch framleiddi lagið fyri Max Romeo. 'Chase The Devil' var samplaður av The Prodigy í lagnum 'Out of Space' frá 1992.

Lee "Scratch" Perry: 'Disco Devil' (1976)
Scratch gjørdi hesa frálíku dub versiónina burturúr eini samanseting av áðurnevnda 'Chase The Devil' og lagnum 'Croaking Lizard' av Super Ape.

Keith Rowe: 'Groovy Situation' (1977)*
The Upsetters: 'Groovy Dub' (1977)*
Brot úr hesum báðum løgunum vóru spæld í sendingini, til tess at vísa á munin millum sangin á síðu A og dub versiónina á síðu B. Groovy indeed!

Beastie Boys: 'Dr. Lee, PhD' (1998)*
Scratch hevur íblást nógvar tónleikarar, eitt nú teir í Beastie Boys, ið fingu hann at MC'a til hetta lagið. Heitið er ein rættiliga greið ábending um at teir hámeta Lee "Scratch" Perry.

The Upsetters: 'Natural Dub' (2011)
Ein dub versión av 'Natural Mystic' hjá Bob Marley. Ikki er greitt nær hon er gjørd, men hon var útgivin á The Return of Sound System Scratch frá 2011.

The Orb feat. Lee "Scratch" Perry: 'Golden Clouds' (2013)
The Orb og Scratch samstarvaðu á útgávuni The Orb Presents The Observer In The Star House frá 2013. 'Golden Clouds' er ein tulking av The Orb klassikaranum 'Little Fluffy Clouds' frá 1991.

The Orb feat. Lee "Scratch" Perry: 'Ball of Fire (Mad Professor Dub Mix)' (2013)
Observing The Star House in Dub innihelt ymiskt eykatilfar frá samstarvinum millum Scratch og The Orb. Her er tað ein annar dub kongur, Mad Professor, ið roynir seg við einari dub versión av 'Ball of Fire'.

Phil Spector Uncut (Mono 1:4)
Joe Meek Uncut (Mono 2:4)
Martin Hannett Uncut (Mono 4:4)
 
Mynd: David Peters.