12/23/16

Ársins Plátur '16


Hetta er ein subjektivur og selektivur listi yvir ársins plátur. Tær, ið eg haldi vera best, tær, ið eg havi lurtað mest eftir, og tær, ið hava hugtikið.
Í mun til listan í fjør hevur tað verið eitt tógvið stríð at seta ársins lista saman. Í ár er talið av plátum økt frá 20 til 25. Tað bar snøgt sagt ikki til hjá mær at avmarka tað til bert 20. "Ein trupul listi til eitt trupult ár", kann ein freistast at siga. Jú, 2016 hevur verið eitt løgið og rokaligt ár uppá nógvar mátar, men eg trúgvi kortini ikki uppá hatta við góðum og ringum árum. Vit hava bara tey árini vit hava, og vit eru her avmarkaða tíð. Eg eri takksamur fyri øll ár, góð sum minni góð, og eg eri takksamur fyri tónleikin, ið festir seg. Spotify playlisti er viðheftur niðast (einstakar útgávur á listanum eru tó ikki umboðaðar á Spotify). Í alfabetiskari røð:

Anohni: Hopelessness
Um nakað eitur "krevjandi poppur" er hendan útgávan eitt gott boð. Evnisliga og tekstliga tung, tónleikaliga løtt og leitandi. Anohni - áður kend sum Antony Hegarty úr Antony & The Johnsons - er ein samleika- og kynsflótandi artistur, ið hevur hugtikið í nógv ár. Í mun til undanfarnu útgávurnar leggur Hopelessness á elektroniska bógvin. Hon er framleidd av Hudson Mohawke og Oneohtrix Point Never, ið báðir standa fyri sterkum elektroniskum úttrykkum. Í roynd og veru skeivt at siga "í mun til undanfarnu útgávurnar", tí útgávan verður lýst sum debut solo útgávan hjá ANOHNI. Ikki lítið djarvt. Elektroniskur poppur løddur við politiskari og eksistentiellari vreiði.

The Besnard Lakes: A Coliseum Complex Museum
Kanadisku The Besnard Lakes havi eg havt tokka til síðani 2007, tá tey lótu hina frálíku The Besnard Lakes Are The Dark Horse úr hondum. Havi síðani fylgt bólkinum trúliga, og sæð tey tvær ferðir live. A Coliseum Complex Museum er fimta útgávan hjá bólkinum, og eins og allar hinar er hon sjálvframleidd í egnum studio. The Besnard Lakes er tað, ið onkur vildi kalla "plátusavns rokkur", tvs. tú hoyrir at limirnir í bólkinum kenna sína rokksøgu og tað skortar ikki uppá tilsipingar. Grundleggjandi uppskriftin hjá bólkinum er Beach Boys melodiir við psychedelia og shoegaze dámi. Í mun til undanfarnu útgávurnar brýtur A Coliseum Complex Museum ikki endiliga upp úr nýggjum, men hetta er ótrúliga væl framleitt og fínpussað. Roynist serliga væl í oyrabúffum!

Beyoncé: Lemonade
Fyri aðru ferð á rað letur Beyoncé eina sera sannførandi plátu úr hondum, og aftur hesu ferð við einum "visual album" sum fylgisveini. Heldur enn at gera sum hini og alliera seg við mest uppløgdu hittmakarar, fer Beyoncé aftur til sítt upphav. Hennara popptónleikur tekur nevniliga støði í afrikanskt-amerikonskum tónleiki sum r'n'b, hipp hopp, trap, bounce, soul, funk v.m. Hetta ger seg serliga galdandi á trimum teimum seinastu útgávunum, har ein vaksandi tónlistalig, tekstlig og visuel áherðsla á afrikanskt-amerikanska upphavið sæst. Lemonade er tann strammasta og lættast gloypiliga av teimum trimum, og tónleikaliga er hon tann fjølbroyttasta. Umframt áðurnevndu stílar fevnir hon eisini um t.d. rokk ('Don't Hurt Yourself feat. Jack White') og kontri ('Daddy Lessons'). Alt framt við góðum tamarhaldi. Ein av ársins bestu útgávum, ið eisini skrivar seg inn í ein stak áhugaverdan politiskan samanhang. Tað einasta ringa við útgávuni er, at hon framvegis ikki finst á Spotify. Í summar var eg í ÚF og tosaði um Beyoncé, og eg havi skrivað meira um tónleikin her.

Black Mountain: IV
Black Mountain er retro rockur so tað baskar, og tey eiga onkursvegna eitt serligt pláss í mínum hjarta, fyri ikki at siga plátusavni. Ósmædnar tilsipingar til 70'ini, Sabbath, Zeppelin, Pink Floyd og Deep Purple við hópin av psykedeliskum stoner dryssi omaná. IV er fjórða útgávan hjá bólkinum, og hon er ein samanseting av ymiskum, sum tey hava fingist við fyrr. Onnur útgávan In The Future var rættiliga avlong og episk, meðan debutin og kanska serliga triðja útgávan Wilderness Heart vóru styttri og meira radiovinarligar. IV tekur samanum báðar tilgongdir, og tað er ikki tað býttasta. Eg skrivaði meira um tey her.

Bon Iver: 22, A Million
Aftaná at hava tikið tónleikaheimin á bóli tvær ferðir áður er Justin Vernon hesu ferð farin tann eksperimenterandi og elektroniska vegin. Tað tykist ikki sum, at henda útgávan hevur rakt zeitgeistin á sama hátt, men tað ger minni, tí hon er góð. Samplingar, cut-ups, loops, beats, massar av vocodara. Sumt av tí hava vit hoyrt fyrr, men ikki so langt úti á eggini sum her. Tað er okkurt instinktivt og feitt yvir hesum tónleikinum, og ljódliga tilgongdin er framúr. Sum at hoyra onkran høgga eina standmynd úr ljóði. Ein útgáva, ið veksur fyri hvørja lurting (ein klisjé, men ein umráðandi ein).

Bwana: Capsule's Pride
Eg var stak hugtikin av hesi útgávuni, ið kom út í vár. Bwana er ein kanadiskur Berlin búgvandi elektroniskur framleiðari, og Capsule's Pride er ein útgáva við techno, house og ambient tónleiki grunda á samplingar av dialogi og tónleiki úr tiltikna japanska anime klassikaranum Akira frá 1988. Tú kennir straks á tær, at talan er um eina sterka sameining av upprunaligum keldutilfari og einum nýggjum listaligum høpi. Visiónin hjá Bwana drívur verkið. Fittligir bitar av bæði dialogi og tónleiki úr Akira ganga aftur, men Bwana hevur hegnisliga formað tilfarið í nýggjum dansigólvsstílaðum høpi. Útgávan hóskar seg somuleiðis til friðarliga lurting í eitt nú oyrabúffum. Eg havi skrivað meira um útgávuna her. Hon finst ikki á Spotify, men kann niðurløðast ókeypis.

Camera: Phantom of Liberty
Árið var av álvara farið at halla áðrenn eg uppdagaði hesa plátuna, men hetta er ikki nøkur hissini pláta fyri tað. Camera er ein týsk krautrock trio, og á Phantom of Liberty (uppkallað eftir einum Luis Buñuel filmi) veita teir eina íblásta rundu av dygdargóðum krautrokki. Tónleikurin er á tremur við tilsipingum til NEU!, Cluster o.a., eins og nýggjari nøvn sum íslendsku Apparat Organ Quartet, finsku K-X-P og ensku Kling Klang. Trummuleikarin Michael Drummer (!) ákallar treytaleysa motorik groovið hjá Klaus Dinger, sála, og løgini eru so passaliga kryddaði við retro synthum. Eisini má tað sigast at vera gleðiligt at hoyra spillfeskan krautrock spældan av týskarum úr Týsklandi! Onkuntíð fær ein nevniliga ta fatan, at krautrock var eitt 70'ara fyribrigdi burturav, og tá er tað gleðiligt at hoyra eitt aktuelt týskt krautrock navn sum Camera, ið enntá heldur til í høvuðsstaðnum Berlin. Frálíkt!

David Bowie: ★
Ein skelkur fór gjøgnum tónleikaheimin, tá tað frættist, at tónlistamaðurin og ikonið David Bowie var farin foldum frá. Tíðindini frættust mánamorgun 11. januar, og fríggjadagin 8. januar útgav hann sína sjeyogtredivundu útgávu, Blackstar ella ★. Plátan hugtók longu frá fyrsta sekundi, og hugbindingin bara vaks næstu vikurnar og mánaðirnar. Hugbindingin mótvegis tónleiki, teksti, ljóðmyndum, súmbolum og ikki minst tí fantastiska plátuhúsanum, ið framhaldandi avdúkar loynidómar. Ein New York'ara jass kvartett undir leiðslu av saksofonleikaranum Donny McCaslin spælir undir, og góði gamli Tony Visconti situr handan knøttarnar. Ein hegnislig útgáva við tilsipingum til avantgarde, fríjass og elektronika, tó at hetta í grundini er snúðigur rokkur við popp tevi. Bowie var ein meistari, og ein kundi neyvan ímynda sær eitt betri farvæl. Í januar luttók eg í heiðurssendingini Til Himmals við Bowie (samrøðan kann hoyrast frá 28:30). Skrivaði minningarorð um Bowie her og tók samanum her.

Frank Ocean: Blonde
Fyri 10+ árum síðani var r'n'b eitt meginstreymsfyribrigdi. Tað er tað sum so enn, men nú á døgum hevur r'n'b eisini fingið sítt alternativa mótsvar til meginstreymin, eins og rokkurin fekk tað á sinni. Summi alternativ r'n'b nøvn liggja á markinum millum tað alternativa og meginstreymin, og Frank Ocean er ein teirra. Eftir at hava bergtikið við miksteypinum Nostalgia ULTRA (2011) og debutplátuni Channel Orange (2012), og eftir at hava teasað við nýggjari plátu í langsamiliga tíð, var Blonde loksins útgivin í august mánaði. Ein framúrskarandi góð pláta við denti á tað abstrakta og leitandi. Fleiri løg hava t.d. ongar trummur ella beats. Hetta er opin og ekspressionistiskur tónleikur. Kortini eru løgini melodiøs og (hug)fangandi. Tummil upp.

Jóhann Jóhannsson: Orphée
Tað er longu 15 ár síðani eg varnaðist íslendska Jóhann Jóhannsson. Fyrstu ferð var tá hann leikti við tiltiknu Apparat Organ Quartet - eg gloymi ongantíð tá vit í Gestir spældu konsert saman við teimum í Norðurlandahúsinum á Listastevnuni 2003 - og seinni sum tónaskald í egnum navni. Fall pladask fyri útgávuni IBM 1401 - A User's Manual (2006), har bæði konsept og tónleikur raktu hjartastreingir. Seinnu árini hevur yrkisleiðin sum filmstónaskald fingið luft undir veingirnar við tónleiki til filmar sum PrisonersThe Theory of Everything, Sicario og Arrival, og næsta stóra uppgávan er einki minni enn Blade Runner 2049! Tað serstaka við Orphée er, at tað er fyrsta útgávan í longri tíð, sum ikki er eitt soundtrack. Gamaní er hon filmisk sum ber ólukkan, men tað er bert Jóhannsson sjálvur, ið setir treytirnar. Orfeus mýtan og ymsar endurforteljingar av henni eru tematiskt grundtilfar. Klangliga ferðast vit rættiliga víða, men afturvendandi temu binda alt saman í eina heild. Eyðkent og Jóhannssonskt.

Kyle Dixon & Michael Stein: Stranger Things vol. 1 & 2
Tað eru fleiri orsøkir til, at eg eri fegin um Stranger Things, og ein teirra er so avgjørt frálíki tónleikurin, ið sipar til nógv av tí besta úr 80'unum. Røðin gjørdist eitt hitt størsta poppmentanarliga fyribrigdið í 2016, og so er tað gott eisini. Tónleikaliga er fyri tað mesta talan um styttri motiv og temu, ið hava við persónar og hendingar úr røðini at gera. Eisini eru onkur longri løg uppi í. Sipað verður lystiliga til 70'ara og 80'ara synthesizer tónleik a la Tangerine Dream, John Carpenter, Vangelis, Giorgio Moroder v.fl. Tað eru teir báðir Kyle Dixon og Michael Stein úr amerikanska synthwave bólkinum S U R V I V E, ið hava framleitt tónleikin við eini røð av tiltiknum 80'ara synthesizarum. Meir um evnið her.

Leonard Cohen: You Want It Darker
Fjúrtanda plátan hjá Leonard Cohen kom út bert fáar vikur áðrenn hann andaðist. Plátan er eitt slag av framhaldi av Old Ideas (2012) og Popular Problems (2014), men hon hevur kortini sítt egna sound og tema. Í stuttum er hon eyðkend av álvarsemi, men Cohen dugir at bera tað. Her merkist, at elli hevur sett inn, at sansirnir svíkja og/ella vikna. Leonard er klárur at fara. Hetta er ein uppgerð ella eitt farvæl. Ein vakur og minimalistiskur svanasangur, vakurt framleiddur av soninum Adam Cohen. Eg var í "Góðan Morgun Føroyar" og tosaði um útgávuna sama morgun, sum hon var útgivin, og so var eg eisini við í Cohen heiðurssendingini So Long, Leonard, ið var send eftir at hann andaðist 21. september (samrøðan kann hoyrast á 34:00).

Mark Pritchard: Under The Sun
Mark Pritchard er gamal í garði innan enskan elektroniskan tónleik. Tað er tó ikki fyrrenn fyri kortum at hann er farin at útgeva tónleik í egnum navni. Millum nøvnini, ið hann áður hevur verið settur í sambandi við teljast Global Communication, Jedi Knights, Reload og Harmonic 313. Í løtuni hevur hann sáttmála við virda plátufelagið Warp Records, ið hava útgivið Under The Sun. Eg var beinavegin hugtikin av hesi plátuni, tá eg byrjaði at lurta eftir henni í vár. Sterk hugløg og flótandi ljóðmyndir. Stilistiskt koma vit eitt sindur víða um, frá ambient yvir í okkurt slag av elektroniskum folk, og so eru eisini onkrar techno kendar løtur. Fleiri gestasangarar royna seg á útgávuni, eitt nú Bibio, Thom Yorke og Linda Perhacs. Ein gjøgnumarbeidd og atmosferisk pláta við elektroniskum klangbotni. Komið verður víða um, men raðfylgjan er væl frágingin og alt hongur saman sum tað skal. Lekkurt.

Morgan Delt: Phase Zero
Kaliforniska sýruhøvdið Morgan Delt gav sína aðru plátu út í ár. Á sjálvnevndu debutini frá 2014 flippar hann meira út, men á uppfylgjaranum Phase Zero stendur sangskrivingin sterkari. Hetta er hansara fyrsta útgáva á plátufelagnum Sub Pop, og tað sigur eitt sindur um settu kósina. Delt hevur skrivað og innspælt tónleik síðani barnsbein, og hann hevur m.a. útgivið eina røð av kassettubondum. Tað er tó ikki fyrrenn seinnu árini, at hann er farin at geva alment út. Hann hevur m.a. framført við Flaming Lips, og huglagið er ikki heilt ólíkt teimum og eitt nú Tame Impala. Delt hevur tó sítt egna twist uppá psykedeliskan popp anno 2016. Tað vóru tíðarskeið í ár, har eg lurtaði rættiliga intenst eftir hesari plátuni, og tí skal hon við her.

Okkultokrati: Raspberry Dawn
Um Svøríki er norðurlendska popp tjóðin, er Noreg norðurlendska rokk tjóðin. Eingin annar um okkara leiðir skarar so regluliga framúr við óvanliga góðum esoteriskum rokk plátum, har okkurt heilt serstakt er á vási. Serena Maneesh, 120 Days, Electric Eye v.fl. - nøvn, ið hava latið seriøst góðar plátur úr hondum seinastu 10 árini. Fyri ikki at tala um sterka og dapra arvin frá black metal 90'unum og tí, sum síðani er komið hagani. Í Noregi meina tey business, og Okkultokrati (fantastiskt navn!) leggja seg afturat listanum við Raspberry Dawn. Ein glóðheit grýta, ið spruttar av post punk, black metal, industrial og rúmdarrokki. Um Joy Division jammaðu við Darkthrone. Okkurt tann vegin. Útgivið á Southern Lord Recordings, og tað átti at sagt eitt sindur. Dyrkingarvert.

Orka: Vað
Tað kennist sum eitt rættiligt skamtalop hvørja ferð Orka kemur við nýggjari plátu, og Vað er einki undantak. Plátan er skriva og framleidd í London og New York av Jens L. Thomsen og Alap Momin, m.a. kendur sum Oktopus úr Dälek. London duoin LV hevur gjørt additional production. Við stýrisvølin stendur Jens, og hetta er fyrsta techno plátan frá einum føroyskum artisti. Hon er instrumental, minimalistisk og prosess orienterað. Tvs. tú hoyrir prosessina ella tað prosessuella í tilgongdini. Tú hoyrir tey fáu ljóðførini, ljóðini og ljóðsporini, ið eru við í hvørjum lagi. Tað er sum um at fleiri løg vera skrellaði burturav í mun til undanfarnu útgávuna Leipzig, ið var merkt av tí soniskt mettaða og ríka. Men har Leipzig var melankolsk og sein í tempo, er Vað meira upbeat og, tori eg at siga tað, dansivinarlig. Her verður skorið inn á bein og brotið upp úr nýggjum. Í føroyskum høpi liggur hon væl uttanfyri tað vanliga, og hetta síggi eg sum eina styrki, tí okkum tørvar at víðka karmarnar. Ein djørv, treytaleys og djúpt hugfangandi pláta.

Nick Cave & The Bad Seeds: Skeleton Tree
Nick Cave er eitt av hesum listafólkunum, ið bara knossa víðari líkamikið hvat, og tað tey lata úr hondum er næstan ræðandi í vavi. "You've got to just keep on pushing, keep on pushing, push the sky away" sang hann á seinastu útgávuni frá 2013. At skumpa himmalloftið burtur til tess at vita hvat er hinumegin. Ikki hissini mynd. Kortini kemur ein ikki uttanum tragisku umstøðurnar, ið nú gera seg galdandi. Sonurin Arthur Cave datt oman og doyði, bert 15 ára gamal. Cave hevði skrivað flestu tekstirnar áðrenn vanlukkuna, og kortini dryppar øll útgávan av sorg og missi. Røddin rystir av hesum sama. Ein intens og hugtung pláta. Hetta kann tónleikur eisini.

PJ Harvey: The Hope Six Demolition Project
Tvinnar ferðir untist mær at hoyra PJ Harvey live í ár. Í Keypmannahavn fyrst í oktober og aftur á Airwaves í Reykjavík fyrst í november. Polly Jean í essinum, 10 fólk á palli, gjøgnumførd ljóðmynd og solid sangskriving, har tilfarið frá tveimum teimum nýggjastu útgávunum fylti mest. Tað, sum slóð meg á báðum konsertunum er, hvussu langt tú kemur við góðum tifari. Við dygdargóðum løgum ber nógv til. Hetta er ein ráari og óðari pláta enn hin somuleiðis sterka Let England Shake frá 2011. Ta ferðina hugdi hon inneftir, nú hyggur hon úteftir. PJ skrivaði sangirnar til plátuna umframt yrkingasavnið The Hollow of The Hand í tíðarskeiðinum frá 2011-2014 meðan hon ferðaðist til Kosovo, Afganistan og Washington D.C. saman við fotografinum og filmsskaparanum Seamus Murphy. Meiningarnar eru ymiskar um politiska innihaldið og -boðskapin á plátuni, men tað kemst ikki uttanum, at tann tónleikaligi parturin stendur sterkur. Live eins væl og á plátu.

Radiohead: A Moon Shaped Pool
Uttan iva tann útgávan, ið eg havi lurtað mest eftir í ár. Radiohead havi eg leingi verið stórfjeppari av, og lítið er broytt. Sum eg skrivaði í mínum ummæli av plátuni: "Tað má undirstrikast enn einaferð, at sangirnir eru heilt ólukksáliga væl lagdir til rættis á hesi plátuni. Har henda allatíðina spennandi ting í ljóðmyndini, og samstundis er tónleikurin róligur og ikki yvirspældur. Fantastiskt. [...] Hetta er ikki ein pláta, ið kemur loypandi út úr hátalarunum. Hon er ov friðarlig og rólig til tað. Best er at geva sær tíð at lurta og njóta. Hon er tað verd. Radiohead hava gjørt tað aftur. Ein framúrskarandi góð pláta. Góðir sangir, góðir tekstir, góðar útsetingar, góðar ljóðmyndir, gott ljóðbland o.s.fr. Av teimum níggju útgávunum plaserar hendan seg ovarlaga. Í ovaru helvt, so segði hann."

Sakaris: Music Is Never Gonna Make Me Rich
Sakaris er ein eginsom stødd í føroyskum tónleiki. Har nógvur annar tónleikur her á landi so ella so hevur eitt "føroyskt" ella "norðurlendskt" ljóð, ljóðar Sakaris av onkrum heilt øðrum. Japan kanska? Telduspælstilsipingarnar í væl framleidda elektroniska popp universinum eru har so í øllum førum í ríkiligum máti. Sum framleiðari hevur hann tikið seg nógv fram síðani debutina I Have Beautiful Eyes. Tað góða við tónleikinum er, at hetta er poppur við eksistentiellari dýpd. Tann mest peppaði sangurin kann innihalda ein djúpan sorgblíðan tanka. Hjá Sakarisi ganga sorg og gleði hond í hond, og djúphugsni hoyrir eisini heima á dansigólvinum. "Music is never gonna make me rich, it's only gonna save my soul". Hatta var ein av teimum góðu í ár, og ein grundkensla eg kann kenna meg aftur í (disklaimari: Eg spæli við live bólkinum hjá Sakaris, men havi ikki havt nakað við plátuna at gera).

Solange: A Seat At The Table
Best sum ein helt, at Beyoncé átti 2016 fult og heilt við Lemonade, kom lítlasysturin Solange Knowles á vøllin við teirri sterku A Seat At The Table. Har Beyoncé hevur eina meira treytaleysa meginstreymstilgongd til tónleikin og ídnaðin, leggur Solange ístaðin á ummælaravinarliga hipstarabógvin (tó at báðar útgávurnar hava fingið sera jalig ummæli). Áður hevur Solange sannført við frálíku EP'ini True, ið var framleidd saman við Devonte Hynes (Blood Orange), og á nýggju útgávuni samstarvar hon við r'n'b framleiðaran og tónleikaran Raphael Saadiq. Úrslitið er ein luftkend, minimalistisk soul/r'n'b pláta við politiskum broddi. Tekstliga og tematiskt eru viðurskifti hjá afrikonskum-amerikanarum til viðgerðar, og hetta gongur aftur í teimum mongu "interludes" á plátuni, har familja og kenningar hjá Solange siga frá lívsroyndum. Fyrst og fremst er tað tó væl frágingni tónleikurin, ið stendur sterkur.

Steve Hauschildt: Strands
Í 2016 hava analogir synthesizarar av álvara fingið rásarúm í meginstreyminum (sí Stranger Things omanfyri), og ein av ársins bestu synthesizer plátum er Strands hjá Steve Hauschildt. Hetta er frálíka væl framleiddur ambient, drone og arpeggio synthesizer tónleikur. Útgivin á legendariska drone plátufelagnum Kranky, og Hauschildt er ikki nakar ársungi innan sjangruna. Áðrenn hann fór solo spældi hann við í slóðani amerikanska 00'ara synth bólkinum Emeralds, ið m.a. góvu hina frálíku Does It Look Like I'm Here? út í 2010. Á Strands kanaliserar Hauschildt meistarliga tvinni tíðarskeið: krautrokkin frá 70'unum og IDM/chillout rákið frá 90'unum. Ein nærum fullkomin og vælljóðandi samanrenning.

200: Reytt Pass
200 hava í skjótt 20 ár pilkað við eymu støðini í teirri føroysku fólkasálini. Reytt Pass er sætta 200 plátan, og hon brakar avstað frá fyrsta sekundi. Ein serstakliga væl upptikin og miksað útgáva, hesuferð við Fred Ruddick handan knøttarnar. Sum nakað nýtt vera synthesizer stabs, vocodari og soulsystrakór (a.k.a. "The Stina Singers") brúkt til at undirstrika riff, niðurløg o.a. Væleydnaðu retro soul elementini, ið fyrstu ferð vóru at hoyra á Vendetta (2012) venda aftur á 'Heini Hatar', heitislagnum 'Reytt Pass' og 'Sangurin um at selja sína sál og integritet'. Aðrastaðni eru menn bítandi svakir sum fyrsta dagin, t.d. í 'Punkurin frá helviti 666', 'Red Sonja' og 'Makt 2'. Spennandi gestir sleppa eisini framat, eitt nú veitir íslendski Ottarr Proppé (HAM, Dr. Spock) eina herliga yvirgearaða cameo á 'Kristin Dómur', og rapp duo'in Swangah leggur sveiggj á heitislagið. Reytt Pass er ein fresandi tvørskurur gjøgnum føroyska dupultsamleikan. Knallgóð pláta á knallreyðum vinyli.

A Tribe Called Quest: We Got It From Here…Thank You For Your Service
Navnframi 90'ara rapp bólkurin A Tribe Called Quest kom púra óvæntað aftur í aftur, aftaná 18 ára útgávusteðg. Ongin væntaði nýtt frá bólkinum, og so slett ikki tá annar rapparin Phife Dawg andaðist fyrr í ár. Onkur vildi kallað tónleikin hjá bólkinum fyri "jass rapp" ella "alternativt hipp hopp". Í øllum førum slóðaðu teir fyri at knýta rapp at einum sofistikeraðum og intelligentum soniskum heimi, við denti á jaligar og sosialt informeraðar tekstir. Hetta í eini tíð, har gangsta rappið á vesturstrondini í USA setti eina ráari og í mongum føri harðskapssinnaða kós. TCQ eru tó at rokna sum eysturstronds rapp, enntá úr hipp hopp vøgguni New York. Tað hoyrist eisini. Persónliga yndisútgávan er framvegis The Low End Theory frá 1991, men nýggja útgávan sannførir. Frálíka væl frágingið eysturstronds rapp við atmosferiskum ljóðmyndum og feitum beats. Eisini 18 ár seinni, har fleiri av teirra lærusveinum hóskandi eru við sum gestir. Ársins comeback á plátu.

Tweed & Hyenas: Yates
Ársins surprise. Sum í ársins mest óvæntaða útgáva. Eg visti einki um hesa útgávuna undan henni, visti ikki eingongd av, at hon var ávegis, og tað einasta eg visti um bólkin var, at Tweed er artist navnið hjá Jón Klæmint Hofgaard, áður kendur sum gittarleikari í Lama Sea og hjá Guðrið Hansdóttir. Tweed & Hyenas er Jón Klæmint við bólki. Eg var til lurtigildið í Sirkus tá útgávan kom út, og eg var stak hugtikin av fullfermdu plátuni, ið ljómaði burturúr ongum. Okkurt slag av lýriskum soul/jazz/rokk tónleiki. Innspælt í London, har Jón Klæmint hevur búleikast inntil fyri kortum. Eg gjørdi eina spontana samrøðu við hann og framleiðaran Sean Woodlock eftir at hava hoyrt útgávuna, so tað verður meir at frætta um útgávuna. Á skrift. Inntil tá kunnu tit njóta útgávuna, ið nú eisini er úti á vinyli á Plátufelagnum Tutl.

---

Hatta var tað. Seks av útgávunum omanfyri eru annars umboðaðar í hesum miksinum. Hugleiðingar um miksið eru at finna her.

Nú vit eru við tað, so er onkur eftirlaging forrestin gjørd í Ársins Plátur '15.

12/10/16

Tá ódnin brestur á


Tá ódnin brestur á (til minnis um rithøvundan Magnus Dam Jacobsen)

Hvar kemur tú frá mítt blíðoygda barn?
Hvar kemur tú frá mítt elskaða barn?
Eg havi ferðast um dalar og blánandi tindar.
Eg havi gingið eftir oyðnum gøtum.
Eg viltist í veldugum tigandi skógum.
Eg sat og stúrdi so leingi við havið.
Eg sat og tonkti á gravarbakka.
Nú er skjótt at tað brestur á!

Og hvat sást tú so mítt blíðoygda barn?
Og hvat sást tú so mítt elskaða barn?
Eg sá eitt barn sum rann undan svangum úlvum
á einum manntómum vegi sum skygdi av gulli.
Eg sá ein gálga við blóðigum greinum.
Eg sá tað húsið har bøðlarnir búgva,
Har stovurnar skína og alt er so ruddað.
Og folk brúka orð sum ongin kann fata.
Eg sá hvassar knívar í smábarnahondum.
Nú er skjótt at tað brestur á

Hvat hoyrdi tú so mítt blíðoygda barn?
Hvat hoyrdi tú so mítt elskaða barn?
Eg hoyrdi toruna ganga og hótta við deyða
Hoyrdi dunið frá aldum ið køvdu alt lív.
Hoyrdi ljóðið frá trummum og krígsóðum monnum.
Hoyrdi menniskju teska uttan vón um hjálp.
Hoyrdi menniskju pínast og menniskju flenna.
Hoyrdi arbeiðsfólk stríðast og doyggja í ómegd.
Hoyrdi yrkjaran syngja sínar einsemisvísur.
Nú er skjótt at tað brestur á.
Hvønn sást tú so mítt blíðoygda barn?
Hvønn sást tú so mítt elskaða barn?
Eg møtti einum barni sum ongan góðan átti.
Eg møtti einum manni við leinkjaðum hundi.
Eg møtti eini kvinnu við brennandi kroppi.
Eg møtti eini gentu við summar og sól.
Og har kom ein maður av kærleika særdur.
Og eg møtti einum øðrum sum var særdur av hatri.
Nú er skjótt at tað brestur á.

Og hvar fert tú nú mítt blíðoygda barn?
Og hvar fert tú nú mítt elskaða barn?
Eg fari avstað nú ódnin hon kemur,
eg fari inn í tær myrkastu skógir.
Har fólkini ganga so tómhent og bíða.
Har regnið er eitrað og onki er heilagt.
Har einasta skjólið er ískalda fongslið.
Har bøðilin altíð situr væl goymdur.
Har svongdin er ljót og sálirnar gloymdar.
Har alt er sløkt og onki er upplýst.
Og eg skal tala og tonkja og liva mitt í tí
Og spreiða tað útyvir allan heimin.
Eg skal stríðast og strevast so leingi eg andi,
Eg skal duga mín sang so óttin hann hvørvur.
Nú er skjótt at tað brestur á.

(umyrkt eftir sanginum hjá Bob Dylan)

“A hard rain´s a-gonna fall”
Rói Patursson


A Hard Rain’s A-Gonna Fall

Oh, where have you been, my blue-eyed son?
Oh, where have you been, my darling young one?
I’ve stumbled on the side of twelve misty mountains
I’ve walked and I’ve crawled on six crooked highways
I’ve stepped in the middle of seven sad forests
I’ve been out in front of a dozen dead oceans
I’ve been ten thousand miles in the mouth of a graveyard
And it’s a hard, and it’s a hard, it’s a hard, and it’s a hard
And it’s a hard rain’s a-gonna fall

Oh, what did you see, my blue-eyed son?
Oh, what did you see, my darling young one?
I saw a newborn baby with wild wolves all around it
I saw a highway of diamonds with nobody on it
I saw a black branch with blood that kept drippin’
I saw a room full of men with their hammers a-bleedin’
I saw a white ladder all covered with water
I saw ten thousand talkers whose tongues were all broken
I saw guns and sharp swords in the hands of young children
And it’s a hard, and it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
And it’s a hard rain’s a-gonna fall

And what did you hear, my blue-eyed son?
And what did you hear, my darling young one?
I heard the sound of a thunder, it roared out a warnin’
Heard the roar of a wave that could drown the whole world
Heard one hundred drummers whose hands were a-blazin’
Heard ten thousand whisperin’ and nobody listenin’
Heard one person starve, I heard many people laughin’
Heard the song of a poet who died in the gutter
Heard the sound of a clown who cried in the alley
And it’s a hard, and it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
And it’s a hard rain’s a-gonna fall

Oh, who did you meet, my blue-eyed son?
Who did you meet, my darling young one?
I met a young child beside a dead pony
I met a white man who walked a black dog
I met a young woman whose body was burning
I met a young girl, she gave me a rainbow
I met one man who was wounded in love
I met another man who was wounded with hatred
And it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
It’s a hard rain’s a-gonna fall

Oh, what’ll you do now, my blue-eyed son?
Oh, what’ll you do now, my darling young one?
I’m a-goin’ back out ’fore the rain starts a-fallin’
I’ll walk to the depths of the deepest black forest
Where the people are many and their hands are all empty
Where the pellets of poison are flooding their waters
Where the home in the valley meets the damp dirty prison
Where the executioner’s face is always well hidden
Where hunger is ugly, where souls are forgotten
Where black is the color, where none is the number
And I’ll tell it and think it and speak it and breathe it
And reflect it from the mountain so all souls can see it
Then I’ll stand on the ocean until I start sinkin’
But I’ll know my song well before I start singin’
And it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
It’s a hard rain’s a-gonna fall

Copyright © 1963 by Warner Bros. Inc.; renewed 1991 by Special Rider Music

10/31/16

Frá monument til ambient

Kongaminnið. Mynd: Knút H. Eysturstein.
Eg luttók í paneli á LISA ráðstevnuni "Listapolitikkur í Føroyum" í Sjónleikarhúsinum leygardagin 29. okt. Kjakevnið var "List í almenna rúminum" og hinir panellutakarnir vóru Meduna Dalsgaard, arkitektur og Hansina Iversen, listakvinna. Hetta var mítt upplegg til kjakið:

Monument: ein obeliskur, standmynd ella bygningur, ið verður reist til minnis um ein persón, eina hending, ella til tess at hátíðarhalda eitthvørt. Úr latíni: “monumentum”, úr monére - at minna á, áminna - at ráða, ráðgeva.

Ambient: úr latíni, “ambiens”og “ambire” = “at ganga runt um”.
Sprotar tú “ambient” fært tú umhvørvis-, umfevnandi, sum ringir seg um, sum liggur kring um.

Hví hugsi eg um monumentir í sambandi við evnið “List í almenna rúminum”? Jú, nú er tað so, at vit búgva beint við Gripsheygg, og hava tískil frítt útsýni niðan á Kongaminnið. Í 2011 var ráðstevnan “Millum Kongaminnið og Kitsch”, og hon snúði seg júst um “list í almenna rúminum”. Kongaminnið stendur framvegis á sama heyggi, har tað hevur staðið síðani 1882 sum eitt monument. Til áminningar. Um fyrstu donsku kongavitjan í Føroyum. Tað er so tað sum tað er, men formurin - obeliskurin - er klassiskur, fornur, og stavar frá gamla Egyptalandi. Tað er tíðarleyst og hugtakandi onkursvegna.

Hví hugsi eg um “ambient” í hesum samanhangi? Tá eg hugsi um list í almenna rúminum, so hugsi eg gjarna um okkurt materielt og visuelt - helst okkurt, ið hevur við myndlistina at gera. Okkurt, ið tolir veður og vind, sum tú kanst høgga úr einum steini. Standmyndir og tílíkt. Mítt fakøki er tónleikurin, ella orðað eitt sindur breiðari: tað auditiva. Ljóð. Hvørji ørindi hevur ljóð í listini í almenna rúminum? Akustikkur hevur eitt greitt funktionelt brúk í t.d. arkitekturi, har tú kanst definera og betra um akkustikkin í einum høli ella dempa óljóð frá trafikki í einum ávísum almennum rúmi við at gera neyðugu tillagingarnar. Men tankin um at leggja ljóð afturat - at avspæla ella elva til ljóð - til tess at skapa ella leggja afturat einum almennum rúmi, er rættiliga óroyndur.

Tá eg hugsi “tónleikur í almenna rúminum”, so eru verk hjá enska tónleikaranum og listamanninum Brian Eno eitt tað fyrsta, ið rennur mær í huga. Hóast hugtakið “ambient” sum áður nevnt hevur fornan uppruna, kenna vit tað best frá Brian Eno, sum í 1978 útgav plátuna Music For Airports við undirheitinum Ambient 1. Í húsatekstinum til plátuna lýsir Eno ambient tónleik sum “umhvørvistónleik” og “tónleik, ið hýsir nógvum ymsum lurtihættum, - tónleikur, ið kann ignorerast og sum eisini kann vera áhugaverdur.” Endamálið við ambient tónleiki er at elva til eina kenslu av kvirru ella ró, at veita rúm at hugsa í. Tað var týdningarmikið fyri Eno at differentiera henda tónleik frá tí muzak og dósa- og elevatortónleiki, ið onnur høvdu framleitt frammanundan. Ørindini við ambient tónleiki vóru stutt sagt listaligari og meira hákonseptuell enn so.

Íblásturin til Music for Airports kom eftir at Eno var fastur á Köln-Bonn flogvøllinum í Týsklandi miðskeiðis í 70’unum. Ætlanin við Music For Airports var, at tað skuldi spælast sum eitt framhaldandi loop á einum flogvølli. Hetta hendi eitt skifti í 1980, tá róligu og ambientu bandloopini á Music For Airports vóru installeraði í einum terminali á LaGuardia flogvøllinum í New York. Ambient hevur síðani 70’ini spjatt seg til at vera nýtt sum hugtak innan alsamt fleiri listagreinir, innan estetikk og so smátt innan ymisk ástøði eisini.

Fyri at venda aftur til Kongaminnið og tað monumentala, so meti eg, at júst hetta hevur eyðkent nógva list í almennum rúmum í Føroyum. Talan er mangan um standmyndir, ið eru ítøkiligar og monumentalar og hava við fortíðarminni at gera. Ein feril av tí folkloristiska hongur uppi við, ja ofta er fitt av folkloristikki vavt uppí - sagnir, tað siðbundna, siðir og serstakir persónar av søguligum týdningi, helst navngivnir menn og ónavngivnar, naknar kvinnur.

Tankin handan slíkar standmyndir tykist vera eitt ynski um at styrkja um fatanina av fólki og landi - av tí sum vit hava til felags, av tjóðini, av tjóðskaparliga og etniska felagsskapinum og tess uppruna í tí premodernaða. Eisini hóast hesin uppruni er konstrueraður og verður tvíhildin um í seinmodernitetinum. Monumentir og standmyndir hava mangan ein greiðan tjóðskaparligan dám, og hetta er ein arvur frá nationalismuni, ið tók seg upp í 18. og 19. øld. Ofta hongur ein rættiliga tungur tjóðskaparligur súmbolikkur uppi í standmyndum. 



Í hesum samanhangi er tað ikki sørt, at ein kundi hugsað sær nýhugsan og meira pláss fyri tí ambienta. Minni monumentalt, meira abstrakt. Minni áminning og tungan súmbolikk. Meira av tí ambienta, umfevnandi og objektleysa. Meira av ljóðlist, ljóðinstallatiónum og ljóðfyribrigdum í almenna rúminum, og hetta fevnir ikki bert um ljóð, men eisini um t.d. ljós, ljóslist, ljósinstallatiónir o.s.fr.

Hóast eg tosi vegna tónleikin mugu míni ørindi helst skiljast breiðari enn bara sum umboðandi tónleikin og tað auditiva. Grundleggjandi snýr hetta seg um ein ambientan hugburð, har vit duga at síggja list í almenna rúminum sum nakað umfevnandi. Hesin hugsunarháttur kann brúkast sum ein lopfjøl til at síggja listaverkið í veruligum samspæli við tess umhvørvi. At listaverkið er umhvørvið og øvugt, at umhvørvið er listaverkið.
Plátuhúsin til Brian Eno: Ambient 1 - Music for Airports (1978).

10/15/16

Millum skil og óskil

"...there is in the life of a collector a dialectial tension between the poles of disorder and order." -Walter Benjamin.

Myndina omanfyri tók eg í dag. Onkuntíð er gott at flyta eitt sindur um í plátusavninum, og viðhvørt skulu pláturnar av hyllini og út á gólvið at liggja eina løtu. Á henda hátt kanst tú síggja og fata vavið í savninum. Totalitetin í tí. Hetta riggar serliga væl leygardagar, og ongantíð betur enn tá tín yndistónleikari vísir seg eisini at vera tín yndisrithøvundur.

Myndin er av Bob Dylan plátunum í savninum. 30 í tali, og tað gongur sum kunnugt upp í 6, so tað var akkurát fyri at leggja tær í ein fýrkant. Í roynd og veru eru tær 33 í tali, tí nakrar av teimum elstu eigi eg tvinni eintøk av, eitt í mono og eitt í stereo (The Freewheelin' Bob Dylan, Highway 61 Revisited og Blonde on Blonde). Tað vil so vera.

Hetta er ikki eitt fullkomið Bob Dylan savn, tí maðurin hevur sum kunnugt útgivið 37 studioplátur, umframt alt hitt. 27 studioplátur eru á myndini, so har resta 10 í enn, og eisini er onkur savnspláta og livepláta komin uppí hópin millum ár og dag. Tað er gott at vita, at har restar nakað í enn. Onki er so keðiligt sum at koma á mál. Sum savnari snýr tað seg líka nógv um prosessina sum úrslitið (tak meg ikki í tí, men rokni við at hetta eisini ger seg galdandi hjá Bob sum listafólki).

Eg havi t.d. ongantíð keypt nakra Dylan plátu á netinum og havi sjáldan gjørt mær dælt av bokssettum. Við The Original Mono Recordings sum greiðum undantaki, men hana fekk eg í gávu. Tað var dagur í viku! Tað besta er at fara í handlar at leita og finna. Húsarnir á myndini omanfyri innihalda eina stóra og kompleksa mongd av minnum, og tað er at fegnast um.

Nú tá tað frættist, at Bob hevur fingið Nobelprísin fyri bókmentir, fór eg í holt við at lurta. Onkur raðfylgja skuldi finnast, og tað bleiv til kronologiskt aftureftir. Tvs. byrjað var við plátuni ovast til høgru og endað verður við plátuni niðast til vinstru. Eri í løtuni staddur miðskeiðis í gospel tíðarskeiðnum, tvs. Saved frá 1980. Tað var árið, tá eg var føddur og tað finnast tvær ekstremt góðar bootlegs frá Massey Hall í Toronto í 1980.

Gospel trilogiin telur Slow Train Coming (1979), Saved (1980) og Shot of Love (1981). Um onkur hevði kravt meg eftir einum yndis Bob tíðarskeiði, so hevði eg kanska valt gospel tíðarskeiðið. Tað er lovsangstónleikur, ið eg ikki fái vaml av, líkamikið hvussu nógv eg lurti.

Tillukku Bob.

10/3/16

Steve Reich 80 ár

Í dag fyllir amerikanska tónaskaldið Steve Reich 80 ár. Ellivu ferðir havi eg bloggað um hann síðani hesin bloggurin byrjaði í 2009 (tólv ferðir um vit telja aktuella bloggin við). Tað er relativt ofta, og gevur honum plasering í topp fimm yvir mest umrøddu tónleikanøvn á Heilabrim:

1. Kraftwerk (17 ferðir)
2. Bob Dylan (16 ferðir)
3. U2 (16 ferðir)
4. Radiohead (11 ferðir)
5. Steve Reich (11 ferðir)
(Steve Reich og Radiohead deilast sostatt um 5. plássið, og tað gevur meining, tí tey bæði nøvnini hava verið felags um eina útgávu).

So er spurningurin hví eg havi bloggað so ofta um Steve Reich? Tað eru longu sjey ár síðani at ein vinmaður og lestrarfelagi á tónleikavísindi gjørdi meg varhugan við fantastiska hugtakandi verkið Music For 18 Musicians. Hetta var á heysti í 2009, og vit gingu á 3. lestrarhálvu á bachelorinum. Um tað mundið var eg nógv upptikin av sambondum millum populertónleik og nýggjari kompositiónstónleik, t.e. tónsetingarlist (eri fyri sovítt upptikin av tí enn). Hevði tá skrivað eina uppgávu um sambondini millum Kraftwerk (sí nr. 1 omanfyri) og Karlheinz Stockhausen (ikki í topp 5, men kortini bloggaður um 6 ferðir, so heilt eiðasørt er tað ikki), og tað var bara okkurt við Music For 18 Musicians, ið bergtók.
Music For 18 Musicians í upprunaútgávu á ECM (1978).
Steve Reich verður sæddur sum ein av amerikansku tónlistarligu minimalistunum í 20. øld. Hinir eru La Monte Young, Terry Riley og Philip Glass. Fýra sera ymisk tónaskøld, ið kortini eru vorðin flokkaði undir sama heiti. Amerikonsku minimalistarnir brutu frá atonalu evropeisku serialismuni, ið Stockhausen og aðrir arbeiddu við aftaná kríggið. Har evropeiska tónsetingarlistin royndi at sleppa sær úr tonala haftinum, royndu minimalistarnir at stýra aftur á beint onkursvegna. Tó í teirra egnu minimalistisku útlegging av tonaliteti (í roynd og veru hevur sumt av tónleikinum hjá Philip Glass og Steve Reich minst líka nógv maximalistisk sum minimalistisk eyðkenni, men tað er eitt annað kjak). Reich lýsir væl støðuna í hesum sitatinum:

“Stockhausen, Berio and Boulez were portraying in very honest terms what it was like to pick up the pieces of a bombed-out continent after World War II. But for some Americans in 1948 or 1958 or 1968 – in the real context of tail-fins, Chuck Berry and millions of burgers sold – to pretend that instead we’re really going to have the dark-brown angst of Vienna is a lie, a musical lie.”

Í Music For 18 Musicians verður klassisk instrumentering nýtt til at framføra meditativan og flótandi tónleik, ið er tonalt funderaður og byggir á rútmiska repetitión. Millum eyðkennini eru konsonantir harmoniir, stabilur pulsur og endurtøka av einstøkum frasum/motivum/figurum. Tað er okkurt við hesum verkinum, ið røkkur langt útum klassisku konserthøllina, og tað hevur eyðkenni í felag við eitt nú nýggjari elektroniskan dansitónleik sum techno og house. Eysturlendskur tónleikur frá t.d. India, har tíð og teleologisk framgongd ofta hava ein øðrvísi týdning enn í vesturheiminum, renna einum eisini í huga.
Music For 18 Musicians í endurútgávu á plátufelagnum Nonesuch (1998) sum í næstum útgevur Confessions hjá Teiti Lassen og Nico Muhly.
Tað fyrsta eg kom at kenna MF18M var endurinnspælingin á plátufelagnum Nonesuch frá 1998. Tó kemst ikki uttanum fruminnspælingina við Steve Reich and Musicians, ið var útgivin á plátufelagnum ECM í 1978. Hevði tað frægd at hoyra verkið framført live longu í juni 2010, tá ensemblið Reumert & Friends framførdu tað á Athelas New Music Festival í Keypmannahavn. Hetta var fyrstu ferð at verkið var framført í Danmark. Í 2013 var tað framført av ensemblinum Ekkozone á Roskilde Festival. Fekk ikki verið har, men tað frættist at framførslan var ein stór suksé. Tí trúgvi eg væl.

Eftir at hava gravað meg niður í MF18M, var tað skjótt at eg kastaði meg yvir onnur verk hjá Reich. Serliga tey, ið komu áðrenn, og fyri ein part tey, ið komu aftaná. Í 60'unum arbeiddi Reich við tape music, tape loops og phasing teknikki. Hugskotið kom eftir at hann hevði  uppdagað og dyrkað tónleik hjá einum øðrum minimalisti, nevniliga Terry Riley (bloggaður um tvinnar ferðir, hevur uppiborið fleiri bloggar!)

Reich var við til at frumframføra In C hjá Terry Riley, og heintaði sær íblástur hagani til síni egnu verk. In C er eyðkent av einstøkum frasum ella motivum, ið vera framførd so líðandi og skapa eina flótandi og elastiska heild. Har Riley var meira fríur og hippie kendur í síni tilgongd var Reich miðvíst metodiskur, og legði seg strangliga eftir at menna eina konseptuella líðandi tilgongd, ið skuldi hoyrast aftur í tónleikinum. Tað sigst, at Riley seinni angraði at hann ikki sjálvur hevði gagnnýtt hetta potentiali, tá hann hevði møguleikan.
Early Works tekur samanum fyrstu eksperimenterandi árini.
Líðandi tilgongdin hjá Reich úrslitaði fyrst í tvinnum hugtakandi band verkum: It's Gonna Rain (1965) og Come Out (1966). Reich uppdagaði phasing teknikkin av tilvild, tá hann arbeiddi við band loopum. Hann legði merki til hvussu tvey identisk bond, ið vóru spæld um somu tíð á tveimum ymiskum bandupptakarum so líðandi fluttu seg út av fasu við hvørt annað, tí annar bandspælarin mól eitt lítið sindur skjótari enn hin. Hetta førdi við sær eina effekt, har semantiski týdningurin í upptøkunum so líðandi var skiftur út við ein meira klangligt grundaðan týdning.

Henda phasing teknikk flutti Reich síðani yvir á hondspæld ljóðføri. Fyrst á tvey klaver við hugtakandi verkinum Piano Phase (1967), og seinni yvir á onnur ljóðføri sosum violin (Violin Phase, 1968) og percussion (Drumming, 1971). Í manifestinum Music As A Gradual Process frá 1968 greiðir Reich nærri frá síni phasing tilgongd. Music For 18 Musicians var í grundini eitt brot við tað strangu og hoyrbaru "phasing" tilgongdina, ið eyðkendi undanfarnu verkini. Um sama mundið kom hitt somuleiðis hugtakandi Music For Mallet Instruments, Voices and Organ, ið minnir rættiliga nógv um MF18M.
Different Trains (1988).
Í 1980'unum tók Steve Reich sín jødiska uppruna upp til viðgerðar í verkum sum Tehilim (1981) og Different Trains (1988). Serliga tað seinna verkið er hugtakandi. Eg bloggaði um verkið í 2010, og loyvi mær at endurtaka: "Hetta at taka vokalin og separera hann frá semantiska týdninginum minnir meg eitt sindur um Different Trains hjá amerikanska Steve Reich. Verkið er frá 1988, skrivað fyri strúkarakvartett og band/tape og í trimum pørtum:

America-Before the War (movement 1)
Europe-During the War (movement 2)
After the War (movement 3)

Reich var smádrongur undir 2. veraldarbardaga, og tá plagdi hann at ferðast við toki millum New York og Los Angeles, tí foreldrini vóru fráskild, og búðu í hvør sínum býi. Reich er av jødiskari ætt, og seinni fór hann at hugsa um at um hann hevði búð í Europa heldur enn USA hesi árini, so hevði hann kanska ferðast í Holocaust tokum, tvs. tokum, ið koyrdu jødiskar fangar til týningarlegur.

Í verkinum nýtir Reich samrøður við fólk, ið tosa um tað at koyra í toki. Í fyrsta parti um tað at koyra í toki í USA áðrenn kríggið, í næsta um at koyra í toki í Evropa undir krígnum, og síðani um at koyra í toki aftaná kríggið. Eitt áhugavert við hesum er, at Reich nýtir tosandi røddirnar sum grundarlag fyri melodiskum tilfari. Tá vit tosa vanligt eru tónar í røddum okkara, og arbeiðir Reich við hesum í verkinum. Hóast tok og tokferðir, USA/Evropa og ræðusøgan um kríggið og Holocaust er "bakgrundsteppi" fyri verkið, so snýr ítøkiliga nýtslan av tosandi røddunum seg fyrst og fremst um teirra fonetiska virði, og síðani um teirra semantiska virði."

Different Trains var framført av Kronos Quartet, og á somu útgávu finnur ein hitt vakra verkið Electric Counterpoint fyri elektriskan gittar. Tað er framført av Pat Metheny. Jonny Greenwood úr Radiohead gjørdi eina áhugaverda tulking av verkinum á útgávuni, ið eg leinkjaði til omanfyri. Sostatt eru vit komin aftur til byrjanina.

Tað eru sjey ár síðani eg kom at kenna tónleikin hjá Steve Reich, og í dag fyllir maðurin 80. Nógv av tí sum hann hevur gjørt ber tó brá av eini elastiskari tíðarfatan, og eitt verk sum Music For 18 Musicians er av sonnum tíðarleyst! Tillukku við degnum.

Her er ein kronologiskur playlisti við nøkrum av tí besta hjá Steve Reich:

9/27/16

Listakvinnan Beyoncé

Plátuhúsin til Beyoncé: Lemonade (2016).
Í juli mánaði var eg í ÚF og tosaði við Eir Nolsøe um Beyoncé. Eitt stak áhugavert evni eftirsum Beyoncé er eitt spennandi listafólk og eitt mentanarligt ikon. Í samrøðuni tosa vit mest um leiklutin hjá Beyoncé sum ímynd av altjóða feminismu og rættindum hjá svørtum kvinnum. Her er eisini veruliga nógv at tosa um. Av tí at hetta við ímyndum og fyrimyndum fylti nógv í viðgerðini, komu vit ikki inn á eina veruliga viðgerð av sjálvum tónleikinum. Tískil nakrir uppfylgjandi tankar.

Viðvíkjandi atfinningum av tónleikinum hjá Beyoncé havi eg serliga bitið merki við tríggjar tættir:

1. Ein øvugtur Bob Dylan
Tað verður ofta sagt um Bob Dylan, at hann "ger góðar sangir, men dugir ikki at syngja" (hetta haldi eg persónliga er nakað fjas). Stundum hoyrist tað øvugta um Beyoncé. "Góð rødd, men løgini nytta ikki". Ørindini eru tey somu: at separera rødd og lagasmíð. Haldi ikki, at hetta førir til eina betri fatan av artistinum.

2. "Hon skrivar ikki sínar egnu sangir"
Hetta koma vit eitt sindur inn á í samrøðuni omanfyri, tá eg tosi um kvinnuligar autørar. Havi eisini skrivað um hesi viðurskifti í greinini "Rockdrongur ella poppdiva? - um kynsleiklutir í populertónleiki".
Stutt sagt, so meti eg, at Beyoncé er ein autørur. Vit hava ongan trupulleika við at fata Hitchcock filmar sum Hitchcock filmar. Eisini hóast hann ikki hugdi í myndatólið og lat onnur um tekniska partin. Tí átti tað ikki at verið nakar trupulleiki at hugsa um Beyoncé sangir sum Beyoncé sangir og Beyoncé plátur sum Beyoncé plátur.

At blíva við at snakka um egnar og aðrar sangir út frá onkrum romantiskum ideali um listafólk er nokkso tunt. Hvat við Tin Pan Alley? Hvat við Billie Holiday, Frank Sinatra og Elvis, ið ikki vóru sangskrivarar men kortini dugdu at búgva í einum sangi sum ongin annar? Hvat við alskyns popptónleiki, ið er studioframleiddur gjøgnum áratíggjuni? Hvussu nógv hava ikki verið inni yvir tónleikinum áðrenn hann kom út?

Til samanberingar er Beyoncé faktiskt samhøvundur á flestu sangunum, ið eru á hennara plátum. Men tað er ikki poengið. Poengið er, at um Beyoncé velur at samstarva við eina røð av framleiðarum, so er tað tí at hon hevur tikið avgerðina um tað. Hon hevur eisini drigið onkran dugnaligan og slóðandi framleiðara fram í ljósmálan, t.d. Boots. Kortini hevur hon síðsta orðið at skula hava sagt. Tað er sjálvsagt.
 
3. "Hetta er ikki ein sangur? Hvar er niðurlagið?"
Hóast slíkir spurningar kunnu tykjast eitt sindur óupplýstir við fyrsta eygnabrá, so hoyra teir avgjørt til tann mest áhugaverda av teimum trimum nevndu tættunum. Hetta er ein rættiliga týpisk viðmerking, og hon verður sum oftast fylgd upp við eini tilsiping til løg sum 'Girls (We Run This)', '7/11' ella líknandi. Altso Beyoncé løg, har áherðslan er á tað peppaða, rútmiska og minimalistiska. Tað er sum um fólk hava hug at spyrja "Hvar er lagið? Hvar er tann góði melodiurin?"

Spurningurin er, hvørji parametrini eru fyri einum góðum popplagi?

Mær dámar t.d. væl, at Beyoncé altíð hevur stýrt uttanum svenskarapopp í sínum framleiðslum. Minnist eitt paneltiltak um tónleikavinnu í Norðurlandahúsinum í 2004, har ein publishing svii tók nakað soleiðis til: “í Svøríki hava vit altíð dugað væl at taka tónleik hjá øðrum mentanum til okkum og spýta hann út aftur í popp hami” (endurgivið eftir minninum).

Hann skemtaði eisini við, at tá vóru tey bangin fyri, at Max Martin skuldi fara til USA, tí so fór hann at hoyra ordiligt r’n’b! Í løtuni sat hann í Svøríki og helt seg gera r’n’b, og hetta var frálíkt, tí tað sum hann gjørdi var í grundini meginstreyms hittlistapoppur. Alt gott um Max Martin og co. - dygdirnar og melodiska svenska tevið fornokta seg ikki - men tað verður ov einsháttað um allur poppur ljóðar av sama háttalagi og somu fólkum.
Plátuhúsin til Beyoncé: BEYONCÉ (2013)
Heldur enn at gera sum hini og alliera seg við mest uppløgdu hittmakarar fer Beyoncé aftur til sítt upphav. Hennara popptónleikur tekur nevniliga støði í afrikanskt-amerikonskum tónleiki sum r'n'b, hipp hopp, trap, bounce, soul, funk v.m. Hetta ger seg serliga galdandi á trimum teimum seinastu útgávunum 4 (2011), BEYONCÉ (2013) og Lemonade (2016). Her sæst ein vaksandi tónlistalig, tekstlig og visuel áherðsla á afrikanskt-amerikanska upphavið. Framleiðararnir, ið hon arbeiðir saman við, eru í flestu førum amerikanskir og ofta eisini av amerikanskt-amerikanskum uppruna.

Í afrikanskt-amerikanskum tónleiki hevur áherðslan á rútmur, beats og "signifyin'" líka stóran týdning sum vesturlendsk "hvít" parametur sum melodiur og harmoniur. Eitt sindur groft sagt innihalda útgávurnar hjá Beyoncé bæði drøgini: løg við “klassiskum” melodiskum dygdum og vers/niðurlag bygnaði, og so løg, ið leggja meira dent á ein rútmiskt drivnan stíl við íblástri úr minimalismuni innan hipp hopp, har rødd og beat eru tað berandi.

Fyri hvønn 'Formation' finnir tú ein 'All Night', fyri hvønn '7/11' ein 'Superpower', fyri hvønn 'Run The World (Girls)' ein '1+1', fyri hvønn 'Radio' ein 'Halo' o.s.fr. Og so eru tað sjálvandi eisini nógv løg, ið innihalda bæði tað "klassiska" og tað beat orienteraða í einum, t.d. 'Single Ladies (Put A Ring On It)' og 'Drunk In Love'.

Á triðju útgávuni I Am...Sasha Fierce (2008) tematiserar Beyoncé júst hetta tvíbýti millum melodiska sangskriving og rútmiska peppan við at deila útgávuna upp í tvær fløgur: eina balladudrivna "I Am..." helvt og eina uptempo "Sasha Fierce" helvt.  I Am…Sasha Fierce var annars higartil seinasta útgávan, ið førdi fleiri Billboard topp 10 plaseringar við sær. Tær tríggjar útgávurnar, ið eru komnar síðani, hava ikki bert lagt áherðslu á afrikanskt-amerikanska upphavið men vísa eisini, hvussu Beyoncé hevur flutt seg frá at vera ein “singles artist” til at vera ein “album artist”.

Tvær tær seinastu útgávurnar hjá henni eyðmerkja seg júst sum sterkar heildarstaðfestingar, har alt gongur upp í eina hægri eind. Á eldru útgávunum finnur ein hinvegin sterk stakløg og heldur misjavnar heildarstaðfestingar. Tað er listaliga áhugavert, at hon tilvitað hevur valt at flyta fokus frá stakplátu hittlistunum til heildarstaðfestingar. Vit tosa um eina av heimsins størstu superstjørnum, og Billboard stakplátuplaseringar hava heilt einfalt ikki verið ein týdningarmikil partur av líkningini í yvir fimm ár.

Vert er at hava í huga, at hon ger hetta á einum altjóða kommersiellum støði, har risaupphæddir eru uppá spæl. Tað er ikki bara sum at siga tað og í grundini rættiliga djarvt. Yrkisleiðin sum heild er eisini áhugaverd. Fyrstu árini við Destiny's Child og sum solo artistur stóð hon í skugganum av manager pápanum Matthew Knowles, men sum frá leið kvetti hon professionellu sambondini við pápan, tók sakirnar í egnar hendur, og í dag er hon bossur í biksini.

Nú skal alt kortini ikki vera tey beru lovorð. Er tað nakað, ið hevur atfinning uppiborið, so er tað útgávuhátturin kring seinastu útgávuna Lemonade. Í kjalarvørinum av "exclusive" rákinum seinasta hálva annað árið, har víðagitnir popp artistar gera eksklusivar avtalur við einstakar stroyming plattformar, var Lemonade í fyrsta umfari bert tøk á TIDAL, ið hon eigur saman við manninum Jay-Z og øðrum.

Seinni er útgávan komin á t.d. iTunes, men framvegis er hon ikki at finna á mest brúktu stroyming plattformunum Spotify og Apple Music. Hetta at gera "exclusive" avtalur er eftir mínum tykki eitt kontraintuitivt og regressivt rák, ið stríðir ímóti hvussu tónleikaútbreiðsla hevur ment seg seinastu 10 árini. Ein "exclusive" úrslitar kanska í fyribils glinti á kistubotninum, men tað økir ikki um medvitið fyri tínum tónleiki úti í kollektivu poppmentanarligu tilvitskuni. Droppa tað.

Fyri at venda aftur til Beyoncé sum ímynd og fyrimynd, so tók amerikanski filmsleikstjórin Michael Moore væl samanum á sín speirekandi hátt í greinini "5 Reasons Trump Will Win", ið er ein retorisk roynd at reka dovnar demokratar á val. Undir orsøk nr. 2 "The Last Stand of the Angry White Man" skrivar hann:
"Our male-dominated, 240-year run of the USA is coming to an end. A woman is about to take over! How did this happen?! On our watch! There were warning signs, but we ignored them. Nixon, the gender traitor, imposing Title IX on us, the rule that said girls in school should get an equal chance at playing sports. Then they let them fly commercial jets. Before we knew it, Beyoncé stormed on the field at this year’s Super Bowl (our game!) with an army of Black Women, fists raised, declaring that our domination was hereby terminated! Oh, the humanity!"
Sum sterk, sjálvstøðug og svørt kvinna setur Beyoncé sjálvsagt sítt kynspolitiska frámerki á bæði poppmentan og mentan sum heild. Í samrøðuni nevni eg Billie Holiday, Nina Simone og Aretha Franklin sum møgulig fordømi fyri Beyoncé, hóast hon er eitt eindømi í tann mun hon ger tað hon ger í einum altjóða superstjørnu meginstreyms høpi. Gloymdi tó at nevna tvey onnur viðkomandi fordømi úr tónleikasøguni, nevniliga dansarinnuna, sangarinnuna og sjónleikarinnuna Josephine Baker og sangarinnuna Bessie Smith. So er tað ikki eftir.

Um tú ikki hevur lurtað eftir samrøðuni omanfyri, so viðmæli eg tað. Har koma vit meira inn á hetta ymiska. Tónleikin finnur tú á t.d. Spotify, og Lemonade er á TIDAL ella á øðrum talgildum stað, tað verið seg lógligt ella ei. Niðanfyri nakrar videoir, ið knýta seg at seinastu útgávuni.





9/12/16

Tilskilaða fyrningin


Mikudagin í farnu viku kunngjørdi Apple sína nýggjastu snildfon, iPhone 7. Ein avgerandi broyting hesuferð er, at 7'arin ikki fer at hava nakað sjálvstøðugt ljóðstikk (audio jack ella mini jack). Ístaðin skulu oyrabúffar/oyrafonir framyvir setast til Apple Lightning sambindaran, ið higartil mest hevur verið nýttur at løða telefonina. Her skal viðmerkjast, at ljóðstikk tøknin er eini 140 ára gomul og mini jack er eini 50 ára gamalt. Eisini skal undirstrikast, at henda tøkni er ídnaðarligur standard innan ljóðtøkni. At strika ljóðstikkið er sostatt at strika standardin.

Tá fyrstu frænirnar frættust um hesa broyting í november 2015, vóru reaktiónirnar sterkar. Ein #savejack umsókn innsavnaði 200.000 talgildar undirskriftir, meðan onnur vóru meira líkasæl. Nú er tað so almannakunngjørt, at Apple fremur hesa broyting. Og aftur eru summi ímóti, meðan onnur eru meira líkasæl, og so eru tað tey, ið sipa til tøkniliga menning, uppfinning og framgongd sum nakað óumberiligt.

Eg postaði tíðindini á mínum Fjesbukkuvanga við viðmerkingini "Skandala". Kanska ikki tann mest djúptøkna viðmerkingin at leggja afturat. Ymsar viðmerkingar komu í kjaktráðnum. Summar samdar við skepsisini, aðrar vístu á tøkniliga menning og so vóru onkrar, ið mettu hetta at vera grenj. Grenj haldi eg so ikki at tað kann vera. Eitt sjónarmið um samspælið millum tøkni, mentan og samfelag fær illa verið grenj. Heldur ikki um tað er eitt skeptiskt sjónarmið, ella um vit sum einstaklingar ikki fáa gjørt nakað við tær broytingar, ið fyri koma.

Gekk og hugsaði eitt sindur um hví eg hevði eina skeptiska kenslu mótvegis tíðindunum. Eftir at hava hugsað eitt sindur meira um tað, skrivaði eg hetta sum viðmerking á kjaktráðnum:

"Eg eri ikki viðhaldsfólk hjá teirri innbygdu forgeingiligheitini, ið ræður innan tech. Eitt er, at nýggj tøkni verður uppfunnin, og at tað viðhvørt gongur skjótt fyri seg. Tað er skilligt. Men henda innbygda útskiftingin av elektroniskum dimsum hevur eisini eina eyðsýnda kapitalistiska drívmegi. Tað hongur helst saman við hasum forbrenda mantra'inum um "vøkstur", ið gjørdist normur aftaná 2. veraldarbardaga. Brúka og blaka vekk, tí so fáa vit meira vøkstur. Filosofiskt, menniskjaliga og umhvørvisliga er tað skeivt. Mær dámar ting, ið hava hildið leingi. Mær dámar fólk, ið umvæla gomul ting til at halda leingi. Mær dámar ting, ið eru bygd til at vara. Eitt mini jack er tað sama sum fyri 50 árum síðani. Í mun til floppy diskin og fløguna, ið vóru á veg út, tá respektivu drivini vóru droppaði, er audio jack ein ídnaðarligur standardur, ið alskyns ljóðútgerð hevur ment seg rundanum. Men nú má tað bara víkja, tí gylta tech Eplið rullar víðari? Kanska er alt gloymt um 2 ár, men her og nú tilskili eg mær rættin til at knarra. Vøkstur, schmøkstur."

Á Facebook legði eg merki til at Erik Steinskog, lektari í tónleikavísindi, hevði lagt hesa viðmerkingina hjá Jonathan Sterne út við sitatinum:

"The answer can be summed up in two words: planned obsolescence. There is a big difference between innovation that actually represents a major technical advance, and innovation to keep people buying the same things in new packages."

Jonathan Sterne er granskari og professari í samskiftistøkni, og hevur m.a. skrivað bøkurnar The Audible Past: Cultural Origins of Sound Reproduction (2003) og Mp3: The Meaning of A Format (2012). Í greinini viðger Sterne ljóðstikk broytingina á nýggju iPhone, og hann metir hetta vera eitt greitt dømi um "planned obsolescence". Sprotin umsetur hetta til "fyrning tilskilað". Tilskilað fyrning (ætlanarfyrning?) er tá eitthvørt verður fyrnað uttan, at hetta í grundini er neyðugt. Víðari skrivar hann, at:

"Apple wants you to think of your iPhone as out of date. And they release a new phone every year and stop supporting old ones not because they need to, or because progress demands it, or because they have invented something new – but because planned obsolescence is their business model. The missing headphone jack is a reminder that there is a cost to our communication technologies being subject to fashion. It means throwing out stuff that ought to – in Apple’s words – “just work” a lot longer than it does."

Gjørdist forvitin eftir at frætta meir um hugtakið tilskilað fyrning. Á ferniseringini fyri framsýningini SPOR hjá Jóhan Martin Christiansen kom eg í prát við við vinmannin og tónleikafelagan Sakaris Emil Joensen, og evnið kom m.a. inn á nýggju iPhone broytingina. Eg nevndi hetta hugtakið um "tilskilaða fyrning". Sakaris viðmerkti, at har finst ein heimildarfilmur um evnið. Googlaði í vikuskiftinum og sí; The Lightbulb Conspiracy kom undan kavi. Filmurin snýr seg um júst tilskilaða fyrning, og liggur mín sann á Youtube.

Filmurin inniheldur m.a. eina søguliga gjøgnumgongd at tilskilaðari fyrning gjøgnum tíðirnar. Víst verður á, at tilskilað fyrning tekur seg upp í sama tíðarskeiði sum forbrúkarasamfelag og hópframleiðsla. Ljósperan í heitinum spælir ein miðsavnandi leiklut. Vit frætta m.a. um eina ljósperu í einari amerikanskari bygd, ið var tendrað í 1901 og sum lýsir enn! Lagt verður upp til, at alt var betri fyrr. Í merkingini: fyrr vóru tingini bygd til at vara. Keypti tú tær stásklæði, ja so tókst tú tey við í grøvina.

Søgan um tilskilaðu fyrningina byrjar í 1920'unum, tá sonevnda Phoebus kartellið (!) - eitt kartell av  ljósperu fabrikantum - knæsetti framleiðslu av tíðaravmarkaðum ljósperum. Hetta fyri at selja fleiri ljósperur. Ljósperur, ið lýsa í 100 ár eru jú einki serliga góðar fyri business! Hetta ljóðar ófrættakent og kanska eitt sindur konspiratiónsteoretiskt, men tað sær út til at Phoebus søgan passar. Ikki eingongd lygn:

"The thousand-hour life span of the modern incandescent dates to 1924, when representatives from the world’s largest lighting companies—including such familiar names as Philips, Osram, and General Electric (which took over Shelby Electric circa 1912)—met in Switzerland to form Phoebus, arguably the first cartel with global reach. The bulbs’ life spans had by then increased to the point that they were causing what one senior member of the group described as a “mire” in sales turnover. And so, one of its priorities was to depress lamp life, to a thousand-hour standard. The effort is today considered one of the earliest examples of planned obsolescence at an industrial scale."

Í 1932 útgav Bernard London ritið Ending The Depression Through Planned Obsolescence, har hann setti fram uppskot um at staðfesta tilskilaða fyrning við lóg. Mett verður, at hann var maðurin, ið fann uppá hugtakið. Hetta skuldi gerast fyri at fáa gongd aftur á búðskapin aftaná Wall Street krakkið í 1929. Uppskotið vann tó ongantíð frama.

Í 1950'unum kom hugskotið at fáa forbrúkararnar sjálvar at fremja tilskilaða fyrning, ikki við lóg men við eftirspurningi. Umvegis mótarák og ynski um at eiga tað nýggjasta nýggja av onkrum tók tilskilaða fyrningin dik á seg og gjørdist eitt grundarlag undir okkara forbrúkarasamfelagi.

Apple eru eisini við í filminum. Fyrsta ættarlið av iPoddum var soleiðis háttað, at battaríið helt ikki serliga leingi. Tá fólk ringdu inn og bóðu um nýtt battarí, var mælt teimum til at keypa sær nýggjan iPod ístaðin (!) Sakarmál tók seg upp, og Apple tillagaði battarílivitíðina og longdi eisini garantiina til tvey ár.

Hetta við iPhone 7 og ljóðstikkinum er sostatt ikki fyrstu ferð, at Apple er í brennideplinum, tá tað kemur til tilskilaða fyrning. Áður hevur Apple gingið undan við avtøkuni av bæði floppy disk drivinum í 1998 og CD drivinum fyri nøkrum árum síðani. Munurin hesuferð er, at ljóðstikkið ikki er á veg út. Tað var floppy diskurin á sinni, og tað var fløgan eisini, men ljóðstikkið er sum áður nevnt ídnaðarligur standard og verður nýtt til alt møguligt.

Kortini eru tað summi, ið meta, at ljóðstikkið skjótt verður søga, og at Apple aftur hesuferð markar seg við at tora at ganga á odda. Hesi halda, at vit skjótt fara at flyta okkum uppaftur longur inn í talgildu tónleikalurtingina við tráðleysum oyrabúffum. Tráðleysa perspektivið er so avgjørt spennandi, eingin ivi um tað. So leingi sum ljóðgóðskan fylgir við. Tað eru heldur ikki øll, ið lata illa at tilskilaðu fyrningini. Marketing guru'in Philip Kotler heldur t.d. uppá at:

“Much so-called planned obsolescence is the working of the competitive and technological forces in a free society—forces that lead to ever-improving goods and services.”

Í hesum perspektivinum er sokallaða "tilskilaða fyrningin" viðvirkandi til at vit fáa betri ognarlutir, vørur og tænastur. Hóast eg hoyri speisku orðini hjá Bill Hicks fyri mær, so er eisini okkurt um tað í hesum føri. Hinvegin kemst ikki uttanum umhvørvisliga perspektivið. "Brúka og blaka vekk" hugsunarhátturin úrslitar eyðvita í eini ómetaligari mongd av burturkasti, og sum tað eisini verður tikið til í filminum omanfyri: hvussu kunnu vit hava óavmarkaðan vøkstur á eini avmarkaðari planet?

Hetta seinasta gerst pínliga grelt tá tosað verður við umhvørvisjournalistin Mike Akane úr Ghana í Afrika. Ghana er eitt stað, har farmaskip í hóptali dumpa elektroniskt burturkast, e-waste, úr vesturheiminum. Hetta var í øllum førum støðan, tá filmurin var gjørdur í 2010. Í filminum er Akane farin í hernað móti tilskilaðu fyrningini við at innsavna upplýsingar til ein dátugrunn yvir tær fyritøkur, ið tveita burtur slíkt, sum endar á strondini í Ghana.

Fyri at venda aftur til iPhone 7, so verður spurningurin um hetta fer at vera hendingin, ið hevur við sær eitt paradigmuskiftið innan oyrabúffalurting og ljóðstikk, ella um hetta fer at vera sætt sum eitt mistak. Apple tykist at hava fullvart seg hesuferð, tí við í keypinum av 7'aranum verður eitt millumstykki til tey, ið framvegis vilja brúka siðbundna ljóðstikkið. Livst so spyrst.

9/5/16

Íslandsdagar í august - 2. partur

Útsýni yvir Þingvallavatn frá Þingvellir.
Framhald frá Íslandsdagar í august - 1. partur.

Afturat upplivingum í Reykjavík settu vit ein dag av til útferð uttanfyri býin. Valdu vælumtókta "Golden Circle" túrin, ið leggur leiðina framvið bæði Þingvellir, Geysir og Gullfossi, ið eru trý tey kendastu støðini á suðurlandinum. Í okkara føri var ein vitjan á Gamla Laugin/"Secret Lagoon" knýtt uppí sum rosina í pylsuendanum. Túrurin vardi eini sjey tímar, og veðrið var av tí fagrasta.

Vit koyrdu í bussi við ferðalagi, ið taldi eini 25 fólk, og ferðaleiðarin var ein fryntligur, tilkomin maður, ið hegnisliga greiddi frá bæði íslendskari og norðurlendskari søgu, jarðfrøði, fornnorrønari mentan, íslendskum bókmentum (koyrdu framvið húsunum hjá Halldór Laxness), umframt tað leysa. Tá hann frætti, at vit vóru føroyingar, gjørdist hann jaliga bilsin og flættaði Føroyar uppí frásøgnina nakrar ferðir. Við í bussinum var ein blandaður hópur av ferðafólki úr øllum heiminum. Fyrst steðgaðu vit við stórsligna Þingvellir, har Altingið savnaðist í fyrndini. 
Panorama útsýni frá Þingvellir.
Jarðfrøðiliga er Þingvellir eitt serstakt øki, har tvinnar tektonskar plátur - tann amerikanska og tann eurasiatiaska - spakuliga losna frá hvørjari aðrari við nøkrum fáum cm um árið. Hetta merkir, at Þingvellir spakuliga smokkar undan, og Þingvallavatn hevur so líðandi fylt dalin upp. Framvið dalinum síggjast høgir klettar, har tað er smokkað undan. Hetta er eitt av fáum støðum á jørðini, har slíkt er at síggja omanfyri sjóvarmálan.

Eftir forkunnuga jarðfrøðiliga vitjan á Þingvellir gekk leiðin víðari til Geysir. Í roynd og veru er talan um eitt jarðhitaøki, ið inniheldur teir báðar geysarnar Geysir og Strokkur. Geysir hevur ligið í dvala í nógv ár, meðan Strokkur framvegis við jøvnum millumbilum goysir vatn upp til 20 metrar upp í luftina. Fólk standa spent rundanum og bíða, og brádliga goysir. Meini so við. Not too shabby. So leingi tað goysir vatn úr jørðini, munnu fólk fara at valfarta til staðið. Niðanfyri havi eg sett inn tvinnar Instagram videoupptøkur, ið skjalfesta upplivingina á hvør sín hátt.

Eina hjá Solveig:
A video posted by Solveig Hanusardóttir Olsen (@hanusardottir) on

og eina hjá mær:
A video posted by Knút Háberg Eysturstein (@knut_he) on

Triðja stopp á túrinum hevði eisini við vatn at gera, tí talan var, mín sann, um Gullfoss. Var ovfarin av hvussu stórbært og vakurt hetta staðið var, har tað liggur mitt úti í ongastaðni. Myndirnar munnu tala fyri seg:
Gullfossur við innbygdum ælaboga. #vfsá
Gullfossur er í tveimum: ovari fossurin er eini 10 metrar, niðari fossurin er eini 20 metrar. Her síggja vit niðara og størra fossin.
A video posted by Solveig Hanusardóttir Olsen (@hanusardottir) on

Akvatiska temaið henda dagin var rundað av á fjórða og seinasta stoppinum Gamla Laugin við eitt sindur fjákuta enska heitinum "Secret Lagoon" (ikki so "secret" longur). Ein gomul varmakelda nærhendis bygdini Flúðir. Í mun til nógv vitjaða og eftirhondini nokkso meginstreyms Bláa Laugin/Blue Lagoon var Gamla Laugin nógv einfaldari og kulari. Ein fýrakantaður hylur, ið er 1 metur djúpur í miðjuni. Einki meir fjas. Tú kanst keypa tær leskandi løg at svala tær við í hylinum, og tað er ikki tað býttasta, tí vatnið táttar í 40 gradir, tá tað er heitast. Hetta var perfekta avrundingin; at sleppa at liggja og bloyta upp eitt sindur undir opnum og skýfríum himmalhválvi, og so í bakandi sól afturat.
Fegin og nøgd aftaná ein túr í Gamla Laugin.
Afturkomin til Reykjavíkar fóru vit av bussinum við KEX Hostel og takkaðu ferðaleiðaranum fyri ein stak áhugaverdan túr. Spákaðu stuttu leiðina yvir til Mikkeller & Friends, ið hava innrættað eina frálíka barr í ovastu hædd í einum gomlum húsum á Hverfisgata. Í miðhæddini er ein hugnalig matstova, ið m.a. serverar fantastiska góðar súrdeiggj pitsur. At botnurin er gjørdur úr súrdeiggi merkir m.a., at tú ikki hevur hasa "múrstein í búkinum" kensluna aftaná. Lættari, lekrari og bara betri. Fyllan, ið var omaná botninum, var snøgt sagt eminent. Eftir frálíku máltíðina leitaðu vit okkum uppá loft, har kranarnir hjá Mikkeller bíðaðu. Lat okkum bara siga, at ein frammanundan góður dagur helt áfram at vera góður. Tá tað leið út á seinu tímarnar, sloppu vit okkum til hús.
Mikkeller & Friends Reykjavík. Avgjørt eina vitjan vert!
Morgunin eftir var tað eitt sindur vátari í veðrinum í eini annars sólríkari og lýggjari viku. Hetta passaði tó fínt, tí vit høvdu valt okkum henda dagin til innandura virksemi. Meira ítøkiliga at vitja listasøvn. Fyrst gekk leiðin í Hafnarhús, ið hýsir íslendskari samtíðarlist. Eins og Kjarvalsstaðir, ið eg umrøddi í fyrra parti, hoyrir Hafnarhús undir Listasafn Reykjavíkur.
Frammanfyri inngongdina til Hafnarhús, ið er partur av Listasafn Reykjavíkur.
Savnið var sera áhugavert, og vit sóu onkra góða framsýning. M.a. spennandi framsýningina KINGDOM - Flora, Fauna, Fable, ið granskar sambandið millum samtíðarlist og náttúru, og retrospektivu framsýningina The Making of Erró 1955-1964. Erró man vera kendasta núlivandi íslendska listafólkið. Hann hevur fingist við bæði surrealismu, avantgarde, readymades, pop art og postmodernismu síðani byrjanina fyrst í 50'unum.
Ein standmynd hjá Erró. Samanseting av mannequin og robotti. Ikki frítt at ein fekk C3PO hugbindingar burturúr. Verkið er tó frá 1950'unum.
Bókasavnið í Hafnarhús hevði nógv áhugavert liggjandi.
M.a. eina bók um Gerhard Ricther. Her eyðkenda Kerze røðin hagani Sonic Youth heintaðu mynd til húsan á Daydream Nation (1988).
Aftaná Hafnarhús leitaðu vit okkum út á kai økið, har onkrar góðar caféir eru. Fingu okkum miðmála, og gingu síðani víðari út eftir kaiini. Eg hevði nevniliga ørindi har úti, tí eg visti at Lalaland Synth Repair & Mods heldur til í einum hølum úti á kaiini. Hetta er ein fýrur, ið umvælir og modifiserar vintage synthesizarar. Sera kul. Vit gingu eitt sindur aftur og fram men sóu onki skelti ella nakað. Ein kona spurdi hvat vit leitaðu eftir, men hon visti einki um staðið. 

Eg fann eitt telefonnummar fram á Facebook, ringdi upp og jú, tað var skjótt at eigarin beindi okkum á røttu kós. Spurdi um hann tók ímóti vitjandi, og tað var einki problem. Hann var fryntligur, bjóðaði okkum kaffi og greiddi gleðiliga frá ymsu synthesizarunum, umvælingunum og modifikatiónum, ið hann hevði gongd í. Nógv sera áhugavert at síggja og frætta. Her kemur ein allarhelst aftur onkuntíð! Vit takkaðu fyri okkum og gingu innaftur í miðbýin.
Mr. Lalaland greiðir frá sínum nýggjastu modifikatiónum!
Komin innaftur í býin løgdu vit leiðina framvið Listasafn Íslands, ið hýsir eldri íslendskari málningalist umframt útlendskari list. Um kvøldið fóru vit á konsert á nýliga opnaðu Hvalaframsýningini, ið eisini liggur úti á kaiøkinum. Dorthea, ið veitti okkum innivist á Gestaheiminum, hevði tvinni atgongumerki í avlopi til konsertina við Sóley, Högna (m.a. kendur frá Gus Gus), Sin Fang og DJ Margeir. DJ Margeir hevur áður diskað undir heitinum Jack Schidt. Eins og Maggi Lego, ið var umrøddur í 1. parti, er hann ein gamal vinur, ið var í Føroyum nakrar ferðir í sambandi við Undirbeat tiltøk. Eisini hava vit hoyrt hann diska í Keypmannahavn millum ár og dag.

Tað var stuttligt at hitta Margeir aftur, og hann greiddi frá, at hann var ein av fyriskiparunum av konsertini. Endamálið var at varpa ljós á handilsliga hvalaveiðu, ið alsamt fleiri íslendarar eru ímóti. Argumentið gongur út uppá, at einans 3% av íslendska fólkinum etur hval, samstundis sum hvalur verður veiddur og borðreiddur fyri ferðafólkum fyri pening. Hetta halda nógv vera hykl. Hvalaframsýningin sýnir modellir av hvalum í veruligari stødd, "live size", so segði hann. Solveig tók myndina niðanfyri av mær inni í gapinum á einum hvali. Tað var hugtakandi at hoyra droymandi íslendskar tónar í teirri blálittu høllini millum stóru hvalaskapini.
Dagin eftir stundaði til vikuskifti, og í okkara føri til ráðstevnuna Frændafundur 9. Vit fóru á kaffistaðið Te & Kaffi nærhendis gestaheiminum og settust at gera síðstu fyrireikingarnar. Á Facebook legði eg merki til, at ein annar íslendskur vinur, blaðmaðurin og tónleikafrøðingurin Arnar Eggert Thoroddsen, hevði deilt tíðindini um Frændafundin. Skrivaði til hansara, at vit bæði luttóku. Tað gekk bert lítil løta, so var hann longu komin í Te & Kaffi. Hann hevði verið ein túr framvið útvarpinum og tosað um "The Reykjavík Music Walk", ið hann skipar fyri. Hetta er sambært Arnari sjálvum "infotainment", har ferðafólk fáa ein tónleikaliga kunnandi gongutúr gjøgnum gøturnar í Reykjavík. Snilt hugskot!
The Reykjavik Music Walk plakat í 12 Tónar.
Arnar arbeiðir í løtuni við eini Ph.d. ritgerð innan tónleikafrøði. Hann hevur lisið í Edinburgh og navnframi sosiotónleikafrøðingurin Simon Frith er vegleiðari á ritgerðini. Arnar starvast eisini á Háskóla Íslands. Vit fingu eitt sera gott prát, og tað er altíð ein frægd at hitta henda eldhugaða tónleikanørdin og Føroyavinin. Saman spákaðu vit yvir til universitetsøkið, og hann tók okkum við á eina rundferð, har hann greiddi frá bygningum, deildum og sínum egna virksemi. Vit skemtaðu við, at vit sostatt fingu eitt "Reykjavík Academic Walk" við á vegnum!

Kl. 17 varð ráðstevnan sett. Restina av vikuskiftinum brúktu vit uppá at fara til áhugaverdar fyrilestrar, práta við granskarar og lesandi úr Íslandi og Føroyum og at fara út at eta saman við øðrum ráðstevnuluttakarum. Samstundis løgdu vit síðstu hond á okkara egnu fyrilestrar, ið báðir vóru sunnudag. Solveig hevði fyrilesturin "Listarligar náttúrukreftir fyrr og nú", meðan mín bar heitið "Tónar av manna munni". Ætlanin er, at ráðstevnan skal úrslita í ráðstevnuritinum Frændafundur 9, har meira væntandi verður at frætta.
Høvuðsbygningurin á Háskóla Íslands - University of Iceland.
Solveig helt spennandi fyrilesturin "Listarligar náttúrukreftir fyrr og nú".
Leygardag fingu vit m.a. eina rundferð í Grasagarði, botaniska garðinum í Laugardali. Ídni botanikarin greiddi m.a. frá hesum vakra "willow", pílatræi, ið hevur staðið her í mong áratíggju. Løtan beindi tankarnar á tvinnar sangir: 'Underneath the Weeping Willow' hjá Grandaddy og "Willow thundering!" úr 'Pillow' hjá King's X.
Tað er ikki ov nógv sagt, at tíðin fleyg avstað. Brátt var aftur mánadagur, og leiðin gekk heim til Føroyar. Úr flogfarinum sóu vit stórfingna Vatnajökull, ið mestur var farin í holt við sítt egna náttúrunar listaverk í einum samspæli av smeltandi ísi og rennandi øsku. Jú, Ísland er mín sann eitt serstakt stað á jørð, bæði jarðfrøðiliga eins væl og mentanarliga.

Soleiðis komu okkara Íslandsdagar í august at enda. Takk fyri hesaferð!
Vatnajökull!