12/30/15

Ársins Plátur '15


Her er ein subjektivur og selektivur listi yvir ársins plátur. Tær, ið eg haldi vera best, tær, ið eg havi lurtað mest eftir, og tær, ið hava hugtikið.
Í ár hava vit búð í kufferti meginpartin av tíðini, og ein dagin gekk tað upp fyri mær, at eg havi hoyrt tað mesta av hesum tónleikinum í oyrabúffum. Tað finnast ymisk sløg av "lurtirúmum", og av teimum er oyrabúffalurting hitt mest privata. Alt gott um tað, men tónleikur er eisini grundleggjandi felagsligur. Havi tí hug at deila hesar útgávur við tykkum (Spotify playlisti er viðheftur niðast). Í alfabetiskari røð:

Amason: Sky City 
Sannførandi pláta frá einum svenskum all-stars bólki. Dygdarpoppur við passaligum tilsipingum til Fleetwood Mac og annan "soft rock" frá 70'unum/80'unum (dyrkingarvert hugtak: "soft rock"). Hoyrdi ikki Amason á G! og fór at dyrka plátuna aftaná. Gjørdist alsamt argari yvir, at eg ikki hoyrdi tey, men tað eydnaðist okkum loksins at hoyra tey í Lítla Vega í Keypmannahavn, tá vit í november ferðaðust heim úr Dublin til Føroya. Tey skuffaðu ikki. Tvørturímóti.

Björk: Vulnicura
Ómetaliga vøkur, hjartanemandi og persónlig útgáva frá Björk. Peikar á ein hátt aftur til Homogenic (1997), men er kortini meira avlong í tí. Vulnicura er ein sonevnd breakup pláta, tvs. hon skjalfestir hjúnarskilnaðin millum Björk og listamannin Matthew Barney. Hetta er ikki fyrstu ferð skilnaður elvir til góða tónlist. Úr tónleikasøguni kenna vit eitt nú In The Wee Small Hours hjá Frank Sinatra, Blood On The Tracks hjá Bob Dylan, Tunnel of Love hjá Bruce Springsteen og Back To Black hjá Amy Winehouse. Björk hevur sjálvsagt sítt heilt egna take uppá tað. Kanska ársins pláta.

Bob Dylan: Shadows In The Night
Apropos Bob og Frank. Er Bob farin í holt við sín "bucket list"? Jólaplátu: tjekk! Sinatraplátu: tjekk! Eg var skeptiskur undan jólaplátuni, men hon sannførdi meg. Var somuleiðis skeptiskur undan hesi Sinatraplátuni, men mín sann um hon ikki eisini sannførdi meg. Tú kennir á tær, at maðurin hevur miklan alsk til henda tónleikin, og so hevur hann eisini ein svakliga góðan bólk afturat sær. Hvat tá? 

D’Angelo and the Vanguard: Black Messiah
Hendan kom í prinsippinum út um miðjan desembur 2014, men eg hoyrdi hana ikki fyrrenn tíðliga í 2015. Plátan gjørdist comebackið hjá D'Angelo aftaná heili 15 ára útgávusteðg. Black Messiah skrivar seg greidliga inn í afrikanskt-amerikanska tónleikasiðvenju. Skorin eftir líknandi leisti sum What's Goin' On? hjá Marvin Gaye, There's A Riot Goin' On hjá Sly & The Family Stone, On The Corner hjá Miles Davis og Sign o' the Times hjá Prince. Afturat hesum hevur plátan eisini eitt sjálvstøðugt nútímans neo-soul úttrykk. Vit vóru á imponerandi góðari konsert hjá D'Angelo and the Vanguard í París í februar. Kanska ársins pláta. Tað er líka við.

Deafheaven: New Bermuda (skoytt uppí 12.12.16)
Av onkrari orsøk kom hendan ikki við á listan, tá hann upprunaliga var gjørdur. Hóast hon so avgjørt eigur innivist. Ein hamrandi góð og bergtakandi blackgaze (black metal blandað við shoegaze) útgáva, men undanfarna plátan Sunbather var altso eitt meistaraverk, ið eg havi lurtað intenst eftir. Haldi at tað tók tíð at venja meg við at hetta ikki var Sunbather 2, men heldur okkurt annað. Uppá summar mátar er New Bermuda størri og ógvusligari enn Sunbather. Ekstremini eru meira ekstrem, so segði hann. Flott.

Disasterpeace: It Follows OST
Vanliga hati eg ræðufilmar, men noyddi meg í biograf at hyggja eftir hesum filminum. Filmurin var góður og soundtrackið genialt. Tað er synth baserað, og sipar sjálvandi til eyðkendar klassikarar úr horror sjangruni (John Carpenter nakar?), hóast tað eisini er sjálvstøðugt. Eitt sindur sum filmurin faktiskt. Saman við soundtrackinum til Under The Skin (Mica Levi, 2013) er hetta nokk nakað av tí besta, ið er komi út innan horror/sci-fi tónleik seinnu árini.

Eivør: Bridges/Slør
Tað er ein frægd at uppliva Eivør í hesum árum, tað verið seg live ella á plátu. Síðani tónlistarligu endurføðingina við passandi heitinum Larva hevur hon sýnt eitt virðingarvert áræði í øllum lutum. Heili tvær plátuútgávur eru komnar í ár, og vit fingu eina góða samanumtøku á útgávukonsert í Norðurlandahúsinum í heyst. Skal eg endiliga velja eina av Eivørplátunum í ár framum, so verður tað tann frekara og føroysktmælta Slør.

Godspeed You! Black Emperor: Asunder, Sweet and Other Distress 
Ein góð ein frá Godspeed. Kanska ikki heilt líka góð sum comeback plátan Allelujah! Don't Bend! Ascend! frá 2012, men framvegis góð og mikið njótingarverd. Vóru á bergtakandi konsert hjá Godspeed í vakra spælistaðnum Le Bataclan í París í apríl, og lítið ánaðu vit tá, at sama stað skuldi hýsa ónevniligum ræðuleikum í november mánaði, tá yvirgangsmenn lupu á París.

Grimes: Art Angels
Havi verið áhugaður í kanadisku Grimes síðani Visions frá 2012. Havi tó ivast í hvørt alt var tað beru gimmicks og stilvenjingar, ella hvørt okkurt meir var á vási. Men halt kipp ikki! Art Angels átti at gjørt allan iva til skammar. Hyperaktivur neon-synth-poppur við globalum listarligum tevi. Grimes hevur sanniliga stýr uppá tingini.

Iron Maiden: The Book of Souls
Fyri at sitera mín egna Facebook status: "Mangt er fløkjasligt í hesi verð. Ein nýggj Iron Maiden pláta, tað veit man hvat er". Ein stórur trupulleiki við sera nógvum málmi nú á døgum, er at í ævinligu strembanini eftir perfektión ljóðar alt so yvirdrivið telduviðgjørt, redigerað og polerað. Tí er tað frískligt at hoyra málmsplátur, ið bera brá av, at menn hava spælt inn uttan at gerast ov ídnir við redigeringsknøttinum. At frætta nýtt frá Iron Maiden er sum at frætta frá einum gomlum vini.

Jaakko Eino Kalevi: Jaakko Eino Kalevi
Dyrkaði hesa plátuna nógv í summar. Hon hevur eitt so passaliga "sløvt" huglag (meint í bestu merking), ljóðar væl og leiðir m.a. tankarnar til okkurt av tí, ið fronsku Air fingust við um aldarskiftið. Jaakko Eino, tað man mestur vera til "Jákup Einar" á føroyskum.

John Carpenter: Lost Themes
Nú nevndi eg John Carpenter omanfyri, og hann kom við nýggjari plátu í ár. Ein partur av sjarmuni við hansara soundtrackum til Escape From New York, Halloween, The Thing o.a. er, at tey vóru framførd og upptikin við analogari útgerð. Til samanberingar er henda nýggja plátan meira talgild og (tori eg at siga tað?) klinisk í sínum úttrykki, men veitst tú hvat? Tað er í lagi. Hetta er totalt Carpenter, og hann er ein kongur.

Kamasi Washington: The Epic
Nógv mest umrødda og best ummælda jazz plátan í 2015. Kamasi Washington er m.a. vorðin kendur sum saksofonleikari á To Pimp A Butterfly hjá Kendrick Lamar, men hann ger eisini sín egna tónleik. Hetta er, fyri at sitera Boga á Lakjuni, ein sjúk pláta! Ein trífalda útgáva við stórslignum jazzi, ið plaserar seg í fruktabærum lendi millum post-Coltrane og pre-fusión.

Kendrick Lamar: To Pimp A Butterfly
Hendan er ikki bara ein feit rapp pláta, hon er eisini ein hending av samfelagsligum týdningi. Kendrick Lamar blæsir nýtt lív í rapp tónleikin og veitir eina mynd av lívinum á gøtuni í svarta USA anno 2015. Her er lærdómur at heinta, um ein leggur í. Plátan tekur táttin upp frá Black Messiah hjá D'Angelo omanfyri. Í vár gjørdi eg eitt miks við íblástri frá hesi plátuni og Black Messiah.

Lyon: Lyon
Hesi havi eg lurtað sera nógv eftir, og hon veksur fyri hvørja lurting. Góð samanseting av Lyon'sa inniliga singer/songwriter tingi og deiliga insisterandi surf rokki.
(Disklaimari: eg spæli við livebólkinum hjá Lyon, men havi ikki havt nakað við plátuna at gera, so meti meg at vera nøkunlunda habilan her).

Marius: Home/Heim
Ein heilt fantastiska góð pláta, og við virðing fyri øðrum góðum føroyskum útgávum í ár, so er hetta mín føroyska yndispláta í 2015. Heildarupplivingin stendur sterk, og einstøku løgini eru framúr. Mær tykir at nógvir træðrir, ið Marius hevur spunnið gjøgnum langa tíð, eru flættaðir á hesi útgávuni.

Mercury Rev: The Light in You
Mercury Rev komu aftur í aftur í ár. Stórverkið er framvegis Deserter's Songs frá 1998, men gott at hoyra frá teimum aftur. Eingin ger sannførandi dreymahugløg akkurát sum teir, og ongin skrivar tekstir sum Jonathan Donahue.

Ring Them Bells: No One's Dead/We're Just Dressed In Black
Dyrkingarverdur skitin noise rokkur frá donsku Ring Them Bells við føroysku gittarhetjuni Jan Johansen á gittar. Á toktúri í París í vár komu vit til eina tokstøð, ið æt "Noisy Champs". Eg las tað á enskum, og fór at hugsa um Ring Them Bells (ikki eingong lygn).

Songhoy Blues: Music in Exile
Bergtakandi tónleikur frá einum bergtakandi bólki. Songhoy Blues eru av songhoy fólkinum í Mali, og teir koma at spæla á G! í 2016. Tónleikurin hjá Songhoy Blues er ikki ólíkur honum hjá Tinariwen, tvs. talan er um sykliskan, rútmiskan og groove baseraðan tónleik. Tó eru Songhoy Blues væl meira peppaðir enn meira meditativu Tinariwen. Í Dublin fann eg vinyl eintak av EP'ini Re-Covered, har Songhoy Blues hegnisliga tulka løg hjá The Clash, Led Zeppelin og Manu Dibango. Gleði meg til G! 2016!

Sufjan Stevens: Carrie & Lowell
Kanska ársins mest lívsjáttandi pláta, og hon er fødd úr sorg og deyða. Ótrúligt. Sufjan er ein knassi, og tá hann setur øll segl til, er ikki at standa fyri. Eldru pláturnar hava onkuntíð verið nokkso konseptuellar, og alt gott um tað. Hendan er tó djúpt persónlig og rakar teg so lúkst í "the feels", so segði hann. Væl avmáld javnvág millum akkustiskt fingraspæl og sigandi synthesizerleik. Gekk nógvar túrar í vár við hesi útgávuni í oyrabúffunum. Her er ikki nakar veikur liður í ketuni.

Tame Impala: Currents
Ræðuligt mær dámar væl Tame Impala. Havi dyrkað teir síðani debutplátuna, og sæð teir live tvinnar ferðir (Roskilde 2010, Lítla Vega 2012). Tvs. at "teir" er = Kevin Parker. Tað vita vit. Hesuferð er hann í meira elektroniskum 80'ara hýri. Tó verður 60'ara psykedeliska upphavið kanaliserað gjøgnum dagførdu ljóðmyndina, og tað eydnast sjáldsama væl. Sumt á hesi plátuni er - álvaratos - nakað av tí besta, ið kom út í ár. So nógv tað besta. Sumt av tí altso. Ilt at taka dagar ímillum.

12/22/15

Tevtonskur Týsdagur (Michael Rother)

Michael Rother í upptøkuhølinum í 70'unum.
Hetta er annar bloggur í nýggjari bloggrøð, ið setur sjóneykuna á feit krautrock nøvn. Heitið á røðini er "Tevtonskur Týsdagur". Hví? Tí tað er eitt stuttligt bókstavarím. Bloggarar brúka ofta slík til afturvendandi bloggrøðir, t.d. "Music Monday" ella "Throwback Thursday". Eg er farin eitt sindur meira esoteriskt til verka; "tevtonskt" er føroyskt fyri "teutonic", ið stutt sagt merkir "týskt" ella "germanskt"!

NEU! / HARMONIA / MICHAEL ROTHER
Næsta navnið, ið verður umrøtt í hesi bloggrøð, hevur nøkur ting til felags við tað fyrsta: í báðum førum er talan um navnframar týskar gittarleikarar. Hesuferð er talan um Michael Rother: dyrkingarverdi gittarleikarin handan slóðandi bólkar sum NEU! og Harmonia, ið eisini hevur givið út frálíkar solo plátur.

Neu!
Rother og trummuleikarin Klaus Dinger stovnaðu NEU! fyrst í 70'unum, tá teir vóru við í einum av elstu inkarnatiónunum av Kraftwerk. Teir báðir høvdu tó hug at gera sítt egna. Kraftwerk er sum kunnugt ein onnur søga (sí ein av komandi Tevtonskum Týsdøgum). NEU! gjørdu konsekvent motoriskan rocktónleik við denti á repetitiva rútmu, dronar og harmoniska stillstøðu.

Tær tríggjar pláturnar NEU! (1972), NEU! 2 og NEU! 75 (1975) eru allar framúr góðar og viðmælisverdar. NEU! hava verið fyrimynd hjá eini langari røð av yngri bólkum. Av debutplátuni NEU! havi eg valt byrjunarlagið 'Hallogallo', ið er eyðkent av áðurnevnda repetitiva rútmiska drivinum, ið  tónleikajournalistar á sinni skýrdu "motorik".


Harmonia
Um tað finst nakar krautrock "superbólkur", so er Harmonia kanska eitt boð. Bólkurin telir í hvussu so er Michael Rother úr NEU! og teir báðar Hans-Joachim Roedelius og Dieter Moebius úr Cluster (ein annar frálíkur bólkur frá umrødda tíðarskeiði, ið nokk skal fáa innivist í einum komandi Tevtonskum Týsdegi).

Sum Harmonia góvu teir tvær góðar studioplátur út í 70'unum: tað ambient orienteraðu Musik von Harmonia í 1974 og hina meira beat drivnu Deluxe í 1975. Upptøkur, ið teir gjørdu í 70'unum saman við bretanum Brian Eno, vóru útgivnar í 90'unum. Lagið, ið eg her havi valt, er av aðru studio plátuni Deluxe, og tað er hitt stórfingna og droymandi "Immer Wieder".


Michael Rother
70'ini vóru eitt virkið tíðarskeið hjá Rother, og í 1977 lat hann sína fyrstu solo plátu úr hondum. Meðan Neu! var eyðkent av spenninginum millum sveimandi gittarleikin hjá Rother og proto-punk villskapin hjá Dinger, vóru solo útgávurnar eyðkendar av eini meira lýriskari tilgongd.
Á trimum teimum fyrstu soloplátunum leikar Jaki Liebezeit trummur, ið annars er kendur sum trummuleikari í Can (eisini ein frálíka góður krautrock bólkur, og mín sann um ikki ein Tevtonskur Týsdagur eisini kann væntast her).

Her havi eg skoytt tvinni løg uppí, og tað eru heitisløgini frá ávíkavist debutsoloplátuni Flammende Herzen (1977) og uppfylgjaranum Sterntaler (1978). Í báðum førum er talan um avbera góð løg av avbera góðum plátum. Tann triðja Katzenmusik frá 1979 verður eisini hjartaliga viðmæld, og tann fjórða, Fernwärme frá 1982, hevur somuleiðis viðmæli uppiborið.



Í apríl í 2014 høvdu vit tann framíhjárætt at síggja Dieter Moebius (Cluster, Harmonia), Michael Rother (NEU!, Harmonia) og Tangerine Dream (jeps, Tevtonskur Týsdagur er væntandi) framføra á einu og somu superkrautkonsert í Tivolis Koncertsal í Keypmannahavn. Michael Rother framførdi tað besta hjá NEU!, Harmonia og sær sjálvum, og Tangerine Dream frumframførdu soundtrackið til Sorcerer (William Friedkin, 1977). Moebius framførdi bert nýggjan tónleik, men tað var sera gott.

Hetta var eitt ótrúligt kvøld, og síðani konsertina eru bæði Dieter Moebius og Edgar Froese úr Tangerine Dream farnir foldum frá. Tað er ikki sørt, at ein er takksamur fyri at tað untist einum at uppliva konsertina. Michael Rother er, so segði hann, still going strong, og myndin niðanfyri er frá áðurnevndu konsert.
Michael Rother (t.v.) live við Hans Lampe (t.h.) á trummum í Tivolis Koncertsal í apríl 2014.

11/30/15

Í Navni Kærleikans

U2 live í Dublin. Mynd: Solveig H. Olsen.
(Ummælið stóð á prenti í Sosialinum frí. 27. nov. 2015).

Konsertummæli
U2: Innocence + Experience Tour
3Arena í Dublin, Írlandi mán. 23/11 og týs. 24/11.

Orðatakið “Leingi er tað, ið væl skal vera” hóskar seg til konsertirnar hjá U2 í Dublin í vikuni. Eftir 9 mánaðir “on the road” við Innocence + Experience vóru U2 loksins komnir heim, og var tað fyrstu ferð í fimm ár, at teir spældu í heimbýnum. Hetta gav sanniliga afturljóð úr salinum, og tað gjørdist ein euforisk og upplyftandi heimkoma.

Tað hevur annars verið ein drúgvur og ójavnur vegur fram á mál. Nýggjasta U2 plátan Songs of Innocence varð útgivin í samstarvi við Apple umvegis iTunes. Tað gav at bíta tá útgávan sníkti seg inná snildfonir hjá fólki um allan heim. U2 hava fingið nógvar ábreiðslur fyri hetta stuntið, ið vekir øll tey skeivu hugasambondini í eini tíð við vaksandi eftiransing og minkandi talgildum privatlívi. 

Hesum hendingum á baki var Bono fyri einum álvarsligum súkkluóhappi í desember í fjør, har hann var illa skaddur í øðrum arminum. Hann varð lagdur undir skurð og kom skjótt fyri seg, men tað er ivasamt hvørt hann nakrantíð fer at spæla gittar aftur. Hann tekur skemtiliga til, at hinir í bólkinum fara neyvan at sakna gittarspælið. Havandi hesi viðurskifti í huga, er tað ótrúligt at síggja henda 55 ára gamla mann á palli aftur, og tiltikna tenorrøddin er framvegis ein av heimsins bestu.
 Mynd: Solveig H. Olsen.
Aftur á slóð
Songs of Innocence er tematiskt hin mest persónliga og heimliga útgávan, ið U2 hava latið úr hondum. Bono heldur fyri, at plátan snýr seg um “first journeys” - fyrsta kærleikan, fyrstu barndómsvinirnar, fyrstu konsertirnar o.s.fr. Tær fyrstu ferðirnar, ið hava lyndi til at rita seg fastar í sinnið. Gøturnar í Dublin vóru karmur um hetta tíðarskeiðið, og tí er býurin ein nærum fullkomin karmur um eina U2 konsert á aktuellu túringini.

Í samband við konsertirnar, vitjaðu vit býin í nakrar dagar, og tað treyt ikki uppá U2 søgur. Áðrenn fyrstu konsertina fóru vit av tilvild inn á hugnaligu familjuriknu pubbina Peter’s Pub í miðbýnum, og tað vísti seg, at U2 høvdu verið á gátt tveir dagar frammanundan. Fryntligi barrvørðurin greiddi frá, at U2 vóru fastir gestir á ungum árum og hava javnan vitjað síðani. 
Hýruvognsførarin, ið koyrdi okkum á fyrru konsertina, hevði ongantíð verið á U2 konsert, men kundi tó erpa sær av at hava hoyrt blaðungu U2 royna seg sum gøtutónleikarar á Dandelion Market í sein-70’unum. Eg spurdi henda føraran, hvat írar hugsa um U2 í dag. Hann lýsti tað við prosentum og segði, at eini 50% í hvussu so er dáma partar av tónleikinum, men at eini 60% halda at Bono er ov breiðkjaftaður. Hann legði tó áherðslu á, at hesar báðar hugsanir ikki útiloka hvørja aðra, men eru tvær síður av somu søk.
Mynd: Solveig H. Olsen.
Hava vit brúk fyri U2 í 2015?
Eg mælti tað ikki hart á hýruvognstúrinum, men meira yvirskipað hevði eg hug at spyrja, hvørt tað er brúk fyri U2 longur. Tað eru hóast alt 35 ár síðani fyrsta U2 plátan kom út, og skjótt hava teir verið til í samfull 40 ár. Í teirri stóru myndini er hetta ikki nakað drúgvt tíðarskeið, men innan rock o.a. populertónleik er tað long tíð. Er tað brúk fyri hesum slagnum av heimskendum “old school” rockbólkum, ið spæla stórfingnan ikoniskan tónleik við stórum hugsjónum? Er tað viðkomandi í eini tíð við talgildari sundurpetting og ótálmaðari einstaklingadyrkan? 

Um konsertirnar í 3Arena skulu takast sum ábendingar, so má svarið verða eitt gellandi ja! U2 eru enn sum áður ein treiskliga treytaleys rødd, ið framvegis vil smíða tað vakra og góða burturúr sorg og trega, ið framvegis mótmælir órætti og skeivleikum og framvegis sparkar reyv. Hóast allir limirnir eru farnir um tey fimmti, rocka teir ígjøgnum sum á fyrsta degi. Í roynd og veru tykjast teir óðari og drivnari nú enn áður. Teir munnu hava tikið orðini hjá Dylan Thomas til sín: “Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rave at close of day; Rage, rage against the dying of the light.”
The Edge. Mynd: Solveig H. Olsen.
Hjartanemandi hi-tech
Í mun til tær seinastu heimstúringarnar, ið vóru uttandura stadion túringar, er Innocence + Experience ein innandura arena túring, tvs. at í hesum førinum vóru “bert” 14.000 fólk á hvørjari konsert. Hetta gav serstakar og - eftir U2 standardi - intimar karmar.

Lagt var frá landi við eini hegnisligari rock’n’roll útgávu av “The Miracle (of Joey Ramone)” av Songs of Innocence. Ein sangur um fyrstu Ramones konsertina, ið kveikti teir ungu U2. Óinnballaða rock’n’roll ágrýtnið helt fram við løgum av debutplátuni Boy frá 1980. Bono kunngjørdi bólkin sum “We’re a band from the north side of Dublin”. Hetta hevur hann sagt á øllum konsertunum á I+E túringini, men hesu ferð gav tað afturljóð úr salinum, og fólk tóktust errin av at taka ímóti heimskendu rockstjørnunum á heimavølli.

U2 hevur altíð verið frammarlaga innan innovativa pallseting, og aktuella túringin er einki undantak. Ein stórur skíggi spældi ein avgerðandi leiklut sum konsertin leið. Tó ikki sum bakteppi handan bólkin, men sum ein stórur tvørskurður, ið fór gjøgnum miðjuna av høllini og vísti grafikk og filmsbrot til báðar síður. Hetta merkti, at allir áskoðarar ikki sóu skíggjan líka væl, men tað merkti eisini, at showið bleiv hópin meira dynamiskt og livandi. 

Í løtum vóru limirnir inni í sjálvum skíggjanum. Tað var teatralskt, hátøkniligt og bergtakandi, og uppfinnsama pallsetingin var til fulnar nýtt at siga frá inniligum og rørandi søgum úr barna- og ungdómsárunum hjá serliga Bono. Sangir sum “Iris (Hold Me Close)”, “Song For Someone”, “Cedarwood Road” og “Raised by Wolves” av nýggju plátuni fóru beint í hjartað, og tað var ikki frítt, at ein hevði hug at fella eitt tár.
Menn standa inni í skíggjanum og spæla. Mynd: Solveig H. Olsen.
Andaligt og aktivistiskt
Konsertin var býtt í tveir partar – fyrst “Innocence” og síðani “Experience” – við eini “intermission” í miðjuni. Hetta undirstrikaði tað teatralska og tvørlistarliga aspektið í framførsluni. Fyrra helvtin var hin mest sjálvbiografiska, og seinna helvtin var meira alfevnd og politisk. Sum frá leið løgdust tey klassisku U2 hittini afturat, og huglagið í høllini lyfti seg av álvara uppfrá. Var tað gott áðrenn, ja so gjørdist tað alsamt meiri euforiskt. Fólk fóru á føtur, lyftu armar í loft og sungu við av heilum hjarta. 

Ikki sørt møtikent, og tað andaliga ella trúðarliga hevur altíð spælt ein miðsavnandi leiklut hjá U2. Ikki sum nakað, ið verður kroyst omanyvir fólk, men tað er har fyri tey, ið vilja hoyra tað. Tilsipingarnar til eitt nú Nelson Mandela og Martin Luther King tala eisini greitt: her ganga tað andaliga og tað aktivistiska hond í hond. Aktuella flóttastøðan var m.a. tikin upp til viðgerðar, og tað var ikki sørt hugfangandi og sigandi at hoyra hina áður so postmodernaðu oduna “Zooropa” endurtulkaða úr sjónarhorninum hjá einum flótta, ið leitar eftir einum heimi her á fold.
Ein vøkur løta á "E" pallinum. Mynd: Solveig H. Olsen.
Svarini gjørdust spurningar
Tað kann vera, at limirnir í U2 eru hugsjónarliga drivnir, men tað var ikki nøkur innantóm prædika, ið var boðað av pallinum. Bono hevur í seinastuni tosað um, hvussu heimurin var meira svart/hvítur tá hann var yngri, og hvussu tað var lættari at hava tey “røttu” svarini tá. Við árunum er tað sum, at teir ístaðin leggja seg eftir at seta røttu spurningarnar, og onkrir meginspurningar gjørdust miðsavnandi á konsertunum. 

Tá “Zooropa” gleið yvir í “Where The Streets Have No Name” lat Bono ein spurning standa eftir: “Hvat vilja tit hava? Eitt Evropa, ið letur síni landamørk og sítt hjarta aftur? Ella eitt Evropa, ið letur sítt hjarta upp fyri miskunn?” Tað kendist sum, at niðurlagið í tiltikna eyðkennislagnum “Pride (In The Name of Love)” tók samanum: “What more in the name of love?” Hvat meir í navni kærleikans? Lykilin er at finna í seinnu helvt av setninginum: lívið er fløkjasligt, og vit snáva og særast á leiðini, men tað ræður um at gera tað alt í navni kærleikans.

Tøkk fái U2 og tøkk fái Dublin! Hesa ógloymandi tónleikaferð fara vit at goyma okkum í hjartanum.
Menn takka fyri seg. Mynd: Solveig H. Olsen.

11/28/15

U2 í Dublin - Myndir

U2 live í 3Arena, Dublin, Írlandi. Mynd: Solveig H. Olsen.
Mánakvøldið og týskvøldið vóru vit á tvinnum "homecoming" konsertum hjá U2 í 3Arena í heimbýnum Dublin í Írlandi. U2 spæla fýra konsertir í Dublin hesa vikuna. Tann triðja var í gjárkvøldi og tann fjórða verður í kvøld.
Tvær var, so segði hann, nokk fyri okkum, tó at eg frætti um onkran í køini, ið ætlaði sær til allar konsertirnar. Summi ferðast t.d. aftaná bólkinum. Men sum sagt; tvær var ríkiligt til at fáa alt væl og virðiliga við.

Vit hava ummæli av konsertunum í Sosialinum hetta vikuskiftið, og tað sleppur at standa har fyri fyrst. Var ómetaliga spentur undan konsertunum, og tær vóru eisini yvir alla væntan.

Mánakvøld 23.11
Á fyrru konsertini mánakvøldið 23. nov. stóðu vit tætt uppat "E" pallinum (E fyri "Experience" í "Innocence + Experience") og gongubrúnnið, ið gekk frá I pallinum og út í konserthøllina. Limirnir í U2 spákaðu tískil beint framvið okkum fleiri ferðir, og spældu ein part av konsertini á "E" pallinum. Tá stóðu vit beint við.

Tað var serstakt, at kunna fanga smálutir á hesi konsertini. Eygnabrá, intuitivt samskifti millum limirnar; alt tað, ið tú ikki sært tá tú ert staddur longur burturi. Undir 'Sunday Bloody Sunday' fangaði eg t.d. eygnabráið hjá Bono í tí hann hyggur uppá Larry Mullen Jr. við trummuni. Har var okkurt við løtuni, ið fekk Bono at syngja ein spontanan stubba úr "Johnny Goes Marching Off To War". Hetta gjørdi hann t.d. ikki á seinnu konsertini.

Her eru nakrar myndir, ið Solveig tók á fyrru konsertini, og longur niðri eru myndir frá seinnu konsertini. Tað er vert at viðmerkja, at onkrar myndir av Bono og The Edge ikki eru zoomaðar. Teir stóðu ikki meir enn 2-3 metrar frá okkum tá teir vóru tættast. Ljóðið var ikki so hart har vit stóðu, men tað var gott og klárt. Tað kom úr hátalarum, ið hingu uppi undir loftinum allastaðni í arenaini, og av tí at vit stóðu so tætt hoyrdu vit onkuntíð ljóðið koma beinleiðis frá Bono ella The Edge t.d. Trummurnar hjá Larry í 'Invisible' hoyrdu vit betur akkustiskt enn umvegis anleggið. Alt í alt var tað sera feitt at uppliva slíkar smálutir.
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen

Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Týskvøld 24.11
Á seinnu konsertini týskvøldið 24. nov. valdu vit at stilla okkum eitt sindur longur aftur og út til síðuna, soleiðis at vit fingu heildina í showinum við. Nógv gekk jú fyri seg á stóra skíggjanum, ið fer sum ein tvørskurður gjøgnum høllina. Reint visuelt var showið ein sera bergtakandi uppliving. Ikki uppá ein distanserandi máta. Tann visuelli parturin var tvørturímóti við til at koyra tey kensluligu poengini heim. Sera gjøgnumført.

Hetta var ein markant øðrvísi konsertuppliving, hóast meginparturin av settlistanum var hin sami. Tó vóru onkrar týðandi broytingar. Miðskeiðis í konsertini vóru 'Elevation' og 'The Sweetest Thing' frá fyrra kvøldinum skiftir út við 'Desire' og 'Angel of Harlem', og fingu vit sostatt ein lítlan Rattle and Hum sekvens við á vegnum, og tað dámdi mær væl. Endin var eisini ein annar hesuferð. Seinna konsertin endaði fantastiskt við 'Bad' og '40' meðan fyrra konsertin endaði við 'One'. Hevði vilja verið hvørgan endan fyriuttan. Felagssangsversiónin av 'One' var rørandi, og 'Bad' segue yvir í '40' er jú nærum fullkomni endin á eini U2 konsert.

Ljóðið var nógv harðari hesuferð, so hart at vit funnu oyrapropparnar fram beinavegin. Hetta bilti tó einki, tí alt fekk líkasum meira kant og tað rockaði. Gittarsoloirnar í 'Until The End of The World' og 'Bullet The Blue Sky' vóru t.d. totalt eksplosivar og gásarholdselvandi á hesi konsertini. The Edge er framvegis mín yndisgittarleikari í allari verðini, og eg fari ongantíð at gloyma løtuna í Helsinki í 2010, tá eg tók í hondina á honum og fekk autograf signeraðan.

Niðanfyri eru nakrar myndir frá seinnu konsertini. Fyrst nakrar hjá Solveig, og síðani nakrar, ið eg tók við míni telefon.
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Solveig H. Olsen
Mynd: Knút H. Eysturstein 
Mynd: Knút H. Eysturstein
Mynd: Knút H. Eysturstein
Mynd: Knút H. Eysturstein
Mynd: Knút H. Eysturstein
Mynd: Knút H. Eysturstein

11/22/15

Vakurleikans Íbygda Virði

Fyri 2 mánaðum og 1 viku síðani var tað 15. september. Ein týsdagur. Ein dagur eins og dagar flest. 1 dagur. 24 tímar. 1.440 minuttir. 86.400 sekund. Eitt løgið við akkurát hesum degi var at mamma okkara, Anna Knútsdóttir Háberg, hevði fylt 55 ár um hon hevði livað. Hon andaðist bert 36 ára gomul tann 1. januar 1997. Tá var eg 16 ár.

Saknurin eftir ein kæran fer ongantíð úr tær, hóast tað sjálvandi broytist nógv við árunum. Tað er umráðandi at hava hesa sannroynd í huga, og tað er somuleiðis av týdningi, at saknurin verður viðgjördur onkursvegna. Fyri meg hevur tað at skriva, spæla og lurta eftir tónleiki altíð verið ein vegur út. Fátt kann hýsa vilstum kenslum sum tann rætti sangurin hina röttu lötuna. 

Ein, ið hevur skrivað nógv um saknin eftir mammuna er Bono úr U2. 14 ára gamal misti hann mammu sína, og tað hevur havt stóra ávirkan á hann sum tónleikara og skald. U2 trummuleikarin Larry Mullen Jr. misti eisini mammuna á ungum árum, so júst hetta hevur fylt nógv í teirra universi. Mullen Jr. hevur ongantíð skrivað um sína sorg, men i samröðu við The Guardian sigur hann seg virða Bono fyri at hava sett orð á tað. Í somu samröðu sigur Bono soleiðis:

“If somebody were to do an analysis of the singers and writers in rock’n’roll, you’d be so shocked by how many lost their mother,” he says. “You’re just at the age where you’re discovering girls and the woman who brought you into the world exits stage left in a very dramatic way. But what’s more interesting is the rage that follows grief. Where do you put it? Music arrives in my life as an emancipation and punk rock gives me a place to howl. And it’s alchemy. It’s literally turning your shit into gold records.” 

Tað finnast sostatt rættiliga nógvir U2 sangir, ið so ella so snúgva seg um missin av mammuni, og her havi eg valt tríggjar burturúr. Tríggjar, ið ramma tað inn.

'Tomorrow'
Av aðru U2 plátuni October frá 1981. Bono hevur sagt at sangurin snýr seg um jarðarferðina hjá mammuni, men at hann var als ikki tilvitaður um hetta, tá hann 20 ára gamal skrivaði tekstin. October er ein rættiliga intenst andalig ella kristilig pláta. Limir í bólkinum vóru í iva um, hvørt teir skuldu halda áfram við tónleikinum ella halga seg til evangeliskt kristna felagsskapin "The Shalom Fellowship", ið Bono, The Edge og Larry Mullen Jr. vóru við í um tað mundið.

Tað vóru røddir frammi, ið hildu at tað var skeivt av U2 at søkja eina yrkisleið sum "versligur" rockbólkur. Tvístøðan var øgilig, og hetta hoyrist aftur á plátuni. Sum søgan prógvar, valdu teir at halga seg til tónleikin og gott tað sama. Á 'Tomorrow' hoyrist m.a. Uillean sekkjapípa, ið er eitt slag av tjóðarljóðføri í Írlandi. Vinnie Kilduff leikar. Hóast tað er eitt eyðkent írskt ljóðføri, er tað óvanligt í U2 høpi, men tað riggar væl til langtandi og melankolska huglagið.

I'm going out
I'm going outside mother
I'm going out there


'Mofo'
Av níggjundu U2 plátuni Pop frá 1997. 90'ini vóru eitt listarliga kollveltandi tíðarskeið fyri U2. Teir brúktu nógva orku uppá at dekonstruera teirra egna úttrykk. Bono hevur einaferð sagt, at Achtung Baby, fyrsta U2 plátan í 90'unum, var "...the sound of four men chopping down the Joshua Tree". Á Pop fara teir á summum økjum uppaftur longur út at venda. Pop er eins og Zooropa (1993) í stóran mun íblást av elektroniska klubb- og dansitónleikinum, ið var frammi um tað mundið.

The Edge hevur einaferð sagt, at hann brúkti øll 90'ini uppá at ljóða sum onkur annar enn The Edge, og tað hoyrist í hesum sanginum. Sangurin telist helst millum mínar yndis U2 sangir, ja kanska millum mínar yndissangir yvirhøvur. Bono hevur seinni víst á henda tekstin sum ein av teimum, ið hann sjálvur er ovfarin av at hava skrivað. Sangurin er ílatin 90'ara techno ham, og dugir ein at virðismeta hetta, er gott í væntu.

Mother, am I still your son?
You know I've waited for so long
to hear you say so
Mother, you left and made me someone
now I'm still a child, but no one tells me no



'Iris (Hold Me Close)'
Av trettandu og nýggjastu U2 plátuni Songs of Innocence frá 2014. Skrivaður fjøruti ár eftir at mamma Bono, ið bar navnið Iris, small um til jarðarferðina hjá pápa sínum, og doyði bert fáar dagar seinni. Í 00'unum og 10'unum hava U2 vent aftur til teirra klassiska sound, um enn í partvíst dagførdum hami. Tað hoyrist aftur her.

Songs of Innocence er tematiskt mest persónliga ella heimliga plátan, ið U2 hava latið úr hondum. Sangirnir snúgva seg í stóran mun um barna- og ungdómsárini í Dublin í 70'unum. Bono heldur fyri, at plátan snýr seg um "first journeys". Um fyrstu ferðirnar. Tær hava lyndi til at rita seg fastar í minnið. Ein sangur eitur 'Cedarwood Road', ið var barndómsgøtan hjá Bono. 

Seinni hevur hann umrøtt hvussu huglagið í barndómsheiminum harðnaði, tá mamman doyði. Teir vóru bara menn eftir; hann, beiggin og pápin, og sorgin var beisk og ósøgd. Tá pápin, Bob Hewson, andaðist í 2001, skrivaði Bono avbera vakra sangin 'Sometimes You Can't Make It On Your Own'. Eg hoyrdi U2 spæla henda sangin í Parkini í Keypmannahavn í 2005, og tað er millum sterkastu konsertupplivingar eg havi havt. Tað var katharsis sum vildi nakað, og allar slúsur stóðu víðopnar. Her er tað ein sangur til mammuna.

the ache
in my heart
is so much a part of who I am



Helst eru fleiri orsøkir til, at eg fyri tíðina knýti hesar tankar omanfyri um 15. september at U2 sangum. Um sama mundið sum hesa dagfesting, eydnaðist tað Solveig og mær at fáa fatur í atgongumerkjum til U2 í Dublin, og nú eg leggi síðstu hond á henda blogg, eru vit stödd í býnum. Hósdagin vóru vit til stórfingna prógvhandan hjá Solveig í Canterbury Cathedral í landssynnings Onglandi. Stórt og serstakt at sleppa á hesa ferð, og nú at uppliva U2 live í sjálvum heimbýnum. Fyrsta av tveimum konsertum fyri okkara viðkomandi verður í annaðkvöld.

Herfyri kom eg framm á ein blogg á The Huffington Post, har Frank Schaeffer skrivar um aktuellu Innocence + Experience konsertferðina hjá U2. Frank Schaeffer er enfant terrible og útbrótari úr konservativum evangeliskum kristindómi, og fyrst í 80'unum skrivaði hann eina bersøgna bók, ið æt Addicted To Mediocrity. Tað var ein rættilig skorfleingja til mediokru listafatanina í evangeliskum kristindómi, har missión og nyttumoralur ganga framum vakurleika og listarliga góðsku.

Bókin gav mær frið í sálina í einum tíðarskeiði, har eg vendi nógvum viðurskiftum og ikki reiðiliga visti hvønn veg eg skuldi fara. Stríddist helst við nakrar av somu spurningum, ið U2 limirnir mundu stríðast við afturi í Shalom døgunum. Bókin var í so máta við til at broyta ella víðka mítt útsýni. Eg havi ikki fylgt so væl við tí, ið Frank Schaeffer hevur skrivað síðani, men í summar hevur hann verið á U2 konsert, og hann leggur ikki fingrarnar í millum:

"...The Innocence & Experience show is one long fuck you to meaninglessness. It is more ballet than music, more theater than rock, more art show than glam show. It is also the best stage show I've seen since watching Peter Sellars' production of the St. Matthew Passion at the Armory in NYC last year. [...] So the question is is U2 naval-gazing. Of course they are. So is every writer and movie maker. All we have is our stories and our lives. All we have is our experiences. Sure it gets a little churchy. What do you expect? Bono is still working through the guilt all people feel who believe in a higher purpose they know they (we) can never attain. This band travels in a cloud of evangelical good will, even brings along a chaplain of sorts who I last met at a Christian music festival (Greenbelt) in the UK. So what? You got a problem with world peace? What's the new U2 show finally about? The inherent value of beauty. Period."

"The inherent value of beauty". Vakurleikans íbygda virði. Hetta er í samljóði við tað, ið Schaeffer setti fram í áðurnevndu bók; at eingin orsøk er at rættvísgera tað, ið longu er vakurt og gott í sær sjálvum. Vakurleiki hevur eitt íbúgvandi virði. Ikki tí at hann hevur "nyttu" og kann brúkast til hetta og hatta, men tí at hann heilt einfalt er vakur. Eg havi verið á U2 konsert tvær ferðir áður (í 2005 og 2010), og í roynd og veru hava báðar konsertirnar staðfest hetta.

"One long fuck you to meaninglessness". Uttan at taka støðu til opinskáraða orðavalið hjá Schaeffer, so eri eg so sára samdur í, at ein viðkomandi háttur at taka broddin úr meiningsloysi er at lýsa tað á meiningsfullan hátt. At skriva sangir um sorg er t.d. júst hetta. Tað er okkurt treiskt og íblásandi yvir mátanum, sum U2 hava gjørt tað nú í skjótt fýra áratíggju. Tað er eisini hugtakandi og eyðmjúkt, at heimsins størsti og kendasti rock bólkur ultimativt peikar á eitt uppaftur størri og hægri endamál í øllum hann tekst við. "It’s literally turning your shit into gold records”, so segði hann.

Í annaðkvöld verður tað. Nú er stund at gleða seg...
Tók hesa myndina í St. Patrick's Cathedral í dag, tá vit løgdu leiðina framvið.

10/23/15

Aftur til framtíðina - utopi ella dystopi?

Stakmynd úr Back To The Future: Part II (1989).
Fyrradagin var tað 21. oktober, og øll sum ikki búgva undir steini vóru mint óteljandi ferðir á at talan var um "Back To The Future" dag. Í filminum Back To The Future: Part II (Zemeckis, 1989) ferðast tey nevniliga fram til hesa dagfesting. Greinar eru skrivaðar upp og niður um dagin: hvørjir spádómar gjørdust veruleiki og hvørjir raktu við síðunar av? Tað er áhugavert, at júst Back To The Future: Part II fær so nógv uppmerksemi. Tað finst jú ein ørgrynna av sci-fi filmum, ið geva boð uppá framtíðar samfelagið. Stundum er útsýnið utopiskt, men oftari enn so er tað staðiliga dystopiskt. Viðhvørt ber søgugongdin brá av báðum útsýnum.

Fór at hugsað eitt sindur um hetta við utopi og dystopi í sambandi við Back To The Future og nógvu umrøðuna. Hetta er jú langt frá einasti filmur hvørs ímyndaða framtíð er vorðin fortíð (hin besta futurisman er retrofuturisman). Sí eitt nú 2001: A Space Odyssey, ið gongur fyri seg í 2001 og Blade Runner, hvørs víðfatandi dystopi gongur fyri seg í Los Angeles í 2019. Tað er um bert fýra (!) ár.

Ein meira yvirskipaður spurningur kundi verið nær hesin hugsunarhátturin er íkomin, har framtíðin og boð uppá framtíðina fáa serstakan týdning. Søgufrøðingurin Ian Mortimer kom í fjør við sínum boðum uppá tíggju tær størstu broytingarnar seinastu 1000 árini. Nýggjasta broytingin á listanum er "20. Century: The Invention of The Future".
Tað liggur til høgrabeinið at síggja orðingina sum eina øvugta tilsiping til søgufrøðingin Eric D. Hobsbawm og hansara hugtak um "The Invention of Tradition". Í stuttum gongur tað út uppá at nationalisma er eitt modernað hugtak (frá síðst í 1800 talinum), og tá nationalistar gera krav uppá forna upprunan hjá ymiskum nútímans siðvenjum, ja, so er talan um eina uppfinning (Hobsbawm var, ikki tykkum at siga, marxistur). Tað áhugaverda er at bæði Hobsbawm og Mortimer hava sama tíðarskeið sum byrjanarstøði. Um uppfinningina av framtíðini í 20. øld skrivar Mortimer at:

"There can be no doubt that technology hugely changed the ways in which we lived and died in the 20th century. However, it also masks changes that are arguably even more profound. In 1900 few people seriously considered the future. William Morris and a few socialists wrote utopian visions of the world they wanted to see, but there was little serious consideration of where we were going as a society. Today we predict almost everything: what the weather will be, what housing we will need, what our pensions will be worth, where we will dispose of our rubbish for the next 30 years and so on. The UN predicts world population levels up to the year 2300. Global warming reports are hot news. Novels about the future are 10 a penny. Newspapers and online newsfeeds are increasingly full of stories of what will happen, not what has happened. With limited resources on a limited planet, this is not a shift that is likely ever to change. In a thousand years or so, if society continues that long, the 20th century may well be viewed as the threshold when the modern world began – when humanity started to consider the future as well as the present and the past."

Sambært hesi útleggingini er "uppfinningin av framtíðini" hin týdningarmesta broytingin í 20. øld. Evnini at hugsa um framtíðina og geva boð uppá hana eru ein fortreyt fyri modernaða heiminum. Ikki óhugsandi, tó at tað er ikki hissini uppáhald at "very few people seriously considered the future" í 1900. Í øllum førum kann staðfestast, at ferð kemur á science fiction sjangruna um sama mundið, tvs. í kjalarvørinum av uppfinningini av elektrisiteti síðst í 1800 talinum, og at sci-fi í tess breiðu poppmentanarligu merking er eitt fyribrigdi við upphavi í 20. øld.



Hvørji eru so boðini uppá framtíðina í Back To The Future: Part II og eru tey annaðhvørt utopisk ella dystopisk? Í grein í Salon.com frá mars í ár verður víst á hvussu filmurin er tøkniliga utopiskur, men dystopiskur í síni lýsing av sosialu og samfelagsligu skipanini:

The future depicted in “Back to the Future: Part II” may be utopian from a technological standpoint, but it is distinctly dystopian when it comes to the social order. Doc Brown makes an offhand reference to how Marty McFly’s son is arrested, tried, and convicted in the same day (because lawyers have been banned, har har), while Biff’s grandson is able to publicly bully Marty Jr. with apparent impunity. Fortunately, as economists Daron Acemoglu and James Robinson have pointed out, countries with democratic institutions tend to thrive technologically when compared to their despotic counterparts. Since it can be assumed that a nation which rushes suspected criminals into prison is far from democratic, the world of “Back to the Future: Part II” can be safely lumped in with the unrealistic high-tech dystopias seen in films like “Blade Runner,” “Fahrenheit 451” or “Logan’s Run.”

Framtíðar samfelagið í Back To The Future: Part II kann sostatt bólkast sum ein (órealistisk) hátøknilig dystopi. SPOILARI: Tó er tað eitt sentralt poeng í filminum, at hin veruliga dystopiin nettupp ikki er í framtíðini men í teirri broyttu nútíðini. Henda íkemur eftir at gamli Biff (frá 2015) ferðast aftur til fortíðina at geva tí unga Biff (frá 1955) ein almanakka við 50 ára ítróttarúrslitum. Avleiðingin er at nútíðar Biff (frá 1985) verður ríkmaður og de facto valdsharri í lokalsamfelagnum. Orsaka av hesum broytist býurin til eina samfelagsliga marru við forfalli, harðskapi og upploysn. Back To The Future røðin er annars kanska mest plott og persónsdrivin og møgulig boð uppá framtíðar samfelagið koma sostatt í aðru røð.

Tað er tó vert at minnast til, at tað finnast sera nógvir dystopiskir sci-fi filmar í populermentanini um dagarnar. Journalisturin Joe Queenan viðgerð evnið í greinini "From Insurgent to Blade Runner: Why is the future on film always so grim?" í The Guardian frá mars í ár. Bert hesi seinastu 2-3 árini hava vit sæð filmar sum The Hunger Games røðina, Mad Max: Fury RoadRise of The Planet of The ApesDawn of the Planet of the Apes, District 9Divergent, The Maze RunnerRobocop, The Purge: Anarchy, Snowpiercer, The Rover, AutomataThe GiverElysium, ChappieThe PurgeOblivionLooper, Cloud Atlas, Dredd og Total Recall. Góðskan er gamaní sera ymisk, men allir filmarnir hava eitt til felags: teir geva boð uppá framtíðina og tað sær svart út.

Fyri ikki at tala um teir dystopisku sci-fi klassikarar og kultfilmar, ið hava sett varandi fingramerki á filmssøguna, eitt nú:

Metropolis (Lang, 1927)
La Jetée (Marker, 1962)
The Trial (Welles, 1962)
Fahrenheit 451 (Truffaut, 1966)
THX1138 (Lucas, 1971)
A Clockwork Orange (Kubrick, 1971)
Soylent Green (Fleischer, 1973)
Mad Max: Road Warrior (Miller, 1981)
Escape From New York (Carpenter, 1981) 
Blade Runner (Scott, 1982)
1984 (Radford, 1984)
Brazil (Gilliam, 1985)
They Live (Carpenter, 1988)
Akira (Otomo, 1988)
Twelve Monkeys (Gilliam, 1995)
Gattaca (Niccol, 1997)
Dark City (Proyas, 1998)
The Matrix (Wachowskis, 1999)
Metropolis (Rintaro, 2001)
Minority Report (Spielberg, 2002) 
Children of Men (Cuaron, 2006)

Í onkrum føri er dystopiin enntá so gjøgnumførd, at eingin glotti er fyri framman. Dystopiin er sostatt ein støðugur og afturvendandi táttur, tá framtíðin er til viðgerðar í populermentanini.
Her skal annars ikki sigast so nógv afturat um framtíðina og ávikavist utopisk og dystopisk boð uppá hana. Ikki annað enn hetta: í áðurnevndu grein ger Queenan vart við eitt hugstoytandi mynstur innan dystopiskt sci-fi, nevniliga at tað er nærum altíð ein hvít framtíð, ið er til viðgerðar. Skilt á tann hátt, at tað eru hvítir leikstjórar og hvítir leikarar, ið framføra hvítar framtíðarsjónir um líðing teirra hvítu í hvítum dystopium:

"The closest Hollywood ever comes to a dystopian film where minorities are the ones with the biggest problems is District 9. District 9 was made by a white person. Black film-makers probably don’t see the point of making films about future societies where injustice is rampant and children go hungry and the poor are persecuted. Minorities are already living in that world. So are poor people in general. Why worry about what’s going to happen in the year 2525? Things look bad enough in Nigeria and Bolivia and Detroit right now."

Av! Tað er v.ø.o. gleðiligt, at vit eru farin at hugsa so nógv um framtíðina hesi seinastu 100+ árini, men framvegis sær tað út til at vera ein eksklusivt hvítur luksustrupulleiki. Í øllum førum tá tað kemur til dystopiskar framtíðarsjónir. Løgið at hugsa sær, at science fiction - har alt ber til - enn tann dag í dag er merkt av skipaðari útihýsing av etniskum o.ø. minnilutum. Onkursvegna megna vit at kopiera veruleikans galdandi hierarkiir inn í fiktivu framtíðarheimarnar. So er spurningurin hvat er at gera við tað? Framtíðin liggur sum kunnugt víðopin. Inntil hon brádliga ein dag verður fortíð.

10/20/15

Tevtonskur Týsdagur (Manuel Göttsching)

Manuel Göttsching í upptøkuhølinum í 70'unum.
Hetta er fyrsti bloggur í nýggjari bloggrøð íblást av krautrock kvøldinum í Sirkus Bio í august. Røðin setur sjóneykuna á feit krautrock nøvn, og heitið á røðini er "Tevtonskur Týsdagur". Hví? Tí tað er eitt stuttligt bókstavarím. Bloggarar brúka ofta slík til afturvendandi bloggrøðir, t.d. "Music Monday" ella "Throwback Thursday". Eg er farin eitt sindur meira esoteriskt til verka; "tevtonskt" er føroyskt fyri "teutonic", ið stutt sagt merkir "týskt" ella "germanskt"! "Tevtonskur Týsdagur" verður ikki lagdur út hvønn týsdag. Tað verður skjótt ov rokmikið. Væntandi verður tað einaferð um mánaðin. Kann tó lova at tað sjálvandi altíð verður týsdagar (!)

ASH RA TEMPEL / ASHRA / MANUEL GÖTTSCHING
Fyrsta krautrock navnið, ið hevur fingið heiðurin at verða umrøtt í "Tevtonskum Týsdegi" er Ash Ra Tempel/Ashra/Manuel Göttsching.
Hatta vóru nógv nøvn, men fell ikki í fátt, tí sami persónur stendur aftanfyri tey øll: Manuel Göttsching. Hann er oddamaður í rokkbólkinum Ash Ra Tempel, í elektronisku verkætlanini Ashra og í egnari solo verkætlan.

Ash Ra Tempel
"Kosmische" rokkbólkurin Ash Ra Tempel var stovnaður í 1971 og helt á inntil miðskeiðis í 70'unum. Bólkurin er onkuntíð komin í gongd aftur í nýggjari tíð, men bert í styttri tíðarskeið. Í 1971 kom sjálvnevnda debutplátan, og á henni eru tvinni episk løg; "Amboss" og "Traummaschine". Psykedeliskur "kosmische" rúmdarrokkur, tá hann er best.

"Traummaschine" kann eisini hoyrast sum byrjunarlag í hesum miksinum.

Sætta og seinasta Ash Ra Tempel plátan er í grundini ein Göttsching solo pláta, hóast undirheitið var "Ash Ra Tempel IV". Hon nevnist Inventions For Electric Guitar og kom út í 1975. Av sonnum ein hugtakandi og huglagsrík útgáva, har øll ljóð eru framførd og framleidd á elektriskum gittara. Kosmiskt!


Ashra
Göttsching stovnaði í 1976 solo verkætlanina Ashra, ið er meira elektroniskt hugað. Hann er upprunaliga gittarleikari, men her ger hann nógv brúk av analogum sequensarum og synthesizarum, og tað úrslitar í fantastiska hugfangandi ljóðmyndum. Debutplátan New Age of Earth er eitt ambient/new age meistaraverk. Summi seta kanska "new age" í samband við ostutar 80'ara lótir, men hetta er analogur 70'ara ljómur av besta slag.


Manuel Göttsching
Eitt annað av hápunktunum í diskografiini hjá Göttsching er plátan E2-E4 frá 1984. Plátan er í roynd og veru eitt langt samanhangandi elektroniskt lag, ið ferðast og sveimar avstað í ein knappan tíma. Eitt undangonguverk innan techno, house og ambient, ið virkar sum bindiliður millum krautrockin frá 70'unum og nýggjara eletroniska tónleikapallin í Týsklandi. Hetta var m.a. staðfest í 2006, tá Göttsching spældi 25 ára jublieumskonsert fyri E2-E4 í heimsins fremsta techno klubba, Berghain í Berlin við techno duo'ini Âme sum upphiting. Manuel Göttsching er sostatt ein rættur slóðari í týskum tónleiki hvørs røtur røkka heilt aftur í 60'ini.


Yngra ættarliðið í týskum tónleiki hevur eisini tikið Göttsching til sín. T.d. hevur slóðandi dub techno plátufelagið/bólkurin Basic Channel (Moritz von Oswald og Mark Ernestus) útgivið eitt remix av E2-E4, og í 1995 samplaðu Moritz von Oswald og Thomas Fehlmann Ashra lagið "Sunrise" á teirra egna meistarliga ambient dub lagi "Schizophrenia".


Manuel Göttsching hevur v.ø.o. lagt nógv gott eftir seg, ið er vert at tjekka út.
Manuel Göttsching 2006. Fotografurin og Berghain duravørðurin Sven Marquardt tók myndina.
Hetta var so fyrsta umfar av "Tevtonskum Týsdegi". Inntil næstu ferð!

10/9/15

John Lennon 75 ár

Á Yoko Ono framsýning á Louisiana í 2013. Mynd: Solveig H. Olsen.
John Lennon hevði fylt 75 ár í dag. Eg havi tað eitt sindur ambivalent við tí manninum. Sum tannáringur var eg íðin Bitla og Lennon fjeppari, so íðin at eg einaferð skal hava spurt pápa mín hvussu tað var liva, tá John Lennon livdi (!) Við árunum troyttaðist eg tó av teirri "heilagu almennu" Lennon reseptiónini, ið roynir at seta henda harðkjarnaða ótangan úr Liverpool í senu sum okkurt slag av hippy dippy friðarhøvdinga. Har banalt bras sum "Imagine" verður hálað fram í ljósmálan sum eitt hápunkt. Spell, tí har er so nógv annað gott.

Taki heldur ikki undir við teirri útbreiddu fatan, ið dikterar at John Lennon var = góður, og Yoko Ono var = ónd. Tvørturímóti. Fyri nøkrum árum síðani vóru Solveig, Sunnvá og eg til eina retrospektiva Yoko Ono framsýning á frálíka Lousiana Museum of Modern Art norðanfyri Keypmannahavn. Tað var ein fangandi og fordjúpandi uppliving, har eg av álvara fataði hvussu nógv Yoko hevði at siga fyri John.

"Heilaga almenna" versiónin er at Yoko gjørdi sær dælt av John, í og við at hon gjørdist so nógv kendari av at vera saman við honum. Well, tað øvugta gjørdi seg eisini galdandi, tí tá tey hittust hevði Yoko longu í fleiri ár sett sín dám á avantgarde listaumhvørvi í USA og aðrastaðni. Longu í 50'unum var hon fremst við teimum fremstu. Áðrenn hon nakrantíð hitti Lennon hevði hon havt samband við eitt nú La Monte Young, John Cage og Fluxus rørsluna. At John helt saman við Yoko gav honum sostatt legitimitet sum seriøsur listamaður við einum sindri av avantgarde broddi. "Tá tað regnar á prestin dryppar tað á degnin". Í hesum føri vóru bæði tvey prestur og degnur. Tað gekk, stutt sagt, báðar vegir.

Myndin omanfyri er av tiltikna verkinum "Ceiling Painting, Yes Paining" frá 1966. Hetta var verkið, ið fekk John at forelska seg í Yoko. Tað paradoksala við at síggja verkið á Lousiana, var at hetta var reint faktiskt tann stigin, ið John Lennon kleiv uppí afturi í 1966. Av tí sama sluppu vit onnur ikki at klíva upp í stigan, men máttu standa passivt og hyggja at verkinum. Nokkso absurd, tí tað var jú endamálið við upprunaliga listaverkinum at tú skuldi upp í stigan og lesa "Yes" skriftina uppi undir loftinum. Um hasin stigin hevði so nógv uppá seg, kundi ein annar stigi verið settur í staðin, ella hvat? Tað museala og tað sakraliserandi er ein afturvendandi hóttan móti allari livandi list og mentan, og hesir tendensir hanga so avgjørt uppi við øllum, ið John Lennon tókst við.

Eg segði áður, at har var so nógv annað gott. Tað er rætt. Eg elski t.d. hetta lagið. "Walking On Thin Ice". Yoko Ono sang og skrivaði tekst. Hetta er síðsta upptøkan, ið Lennon spældi við á, og hann hevði faktiskt eitt spolaband av upptøkuni í hondini, tá hann var skotin 8. des. 1980. John og Yoko høvdu beint áðrenn verið í The Record Plant og miksað lagið. Tað gevur eitt snapshot av hvar tey vóru ávegis tónlistarliga talað, áðrenn alt var avbrotið á so ófatiligan hátt. New Yorkarasligt post disco við new wave dámi, og John spælir lead gittar. Lagið fekk seinni endurreising sum undirgrunds diskotekshitt, og eg uppdagaði tað fyri nøkrum árum síðani umvegis savnsfløguna Disco Not Disco. Sigi sum Effersøe á sinni: "tað er tann Lennon sum mær dámar".

8/31/15

Hugfangandi Hersetingin

Operation Valentine. Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
“Føroyar vóru hersettar av Onglandi undir 2. veraldarbardaga”. Setningurin loypur neyvan hvøkk á nakran. Tað er ein søgulig sannroynd. Almenn vitan. Men hvat var tað í roynd og veru sum hendi? Henda spurning hevur Det Ferösche Compagnie sett sær fyri at kanna nærri í leikverkinum Operation Valentine, ið verður framført í Sjónleikarhúsinum í hesum døgum.

(Ummælið stóð á prenti í Sosialinum t. 28. August 2015).

Lat tað vera sagt beinavegin: øll burdu farið til Operation Valentine. Tað er tað vert. Samstundis havi eg ikki hug at avdúka nakað sum helst um leikverkið, tí tað roynist best um ein ikki veit ov nógv frammanundan. Fari tó at royna at siga eitthvørt varisligt um mína uppliving av frumframførsluni fríggjakvøldið 21. august.
Søguligar sannroyndir, eisini tær nógv umrøddu, hava onkursvegna lyndi til at “smalkast” við tíðini. Hendingarrík og kompleks tíðarskeið gerast sum frá líður til slagorð og yvirskriftir, og nuansurnar og smálutirnir kámast við árunum. Ættarlið fella frá, og tað er sum at vit gloyma allar síðugøturnar og skýmaskotini, har lívið var livað. Í so máta eydnast tað við Operation Valentine at minna okkum á, at aftanfyri hina dominerandi søguligu frásøgnina búgva ótaldar søgur og lagnur.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Rivur í tíðini
Hetta er fjórða leikverkið, ið Det Ferösche Compagnie er farið undir síðani kompaníið var stovnað í 2010. Áður hava tey lýst føroyskar sagnir og frásagnir í En rejse udi Færø 1781-82 (2011) og Regn (2012). Hesuferð eru nýggjari tættir í føroyskari søgu til viðgerðar. Í forhøllini í Sjónleikarhúsinum verða myndir og lutir frá Krígssavninum sýndir, og tá tú trínir innar fært tú bjóðað drekkamunn og smákøkur. Biscuits, grønar keks o.a., ið riggar væl afturvið bretskt-føroyska huglagnum, og tú kennir teg vælkomnan.

Eftir eini løtu bjóða leikararnir Kjartan Hansen og Kristina Sørensen Ougaard okkum innar í teatursalin í Sjónleikarhúsinum. Bert heilt fá sitipláss eru, og hugskotið er at áskoðararnir standa og ganga frítt runt. Komin innar stilla tey flestu seg framvið vegginum báðumegin gólvið. Meðan ljóst er inni, leggja teir báðir leikararnir fyri við at greiða frá, hvussu bretskir hermenn og føroyskar gentur plagdu at dansa í hesum salinum. Hvussu børnini leitaðu sær í kjallaran í Sjónleikarhúsinum, fyri at kaga upp gjøgnum rivurnar í gólvinum, og hvussu føroyskir menn plagdu at hyggja langtandi inn gjøgnum vindeyguni. Sjálv eru vit sum áskoðarar sloppin innar í tað allarheilagasta – teatursalin – og tað er sum um rivurnar og vindeyguni gerast metaforar fyri alt leikverkið. Her gloppast eisini rivur, men hesuferð er talan um rivur aftur í tíðina. Vit sleppa at kaga í gjøgnum tær, og fáa eitt innlit í lívið fyrr. Lívið í øllum tess ósagda ruðuleika.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Minimalistiskt og ósentimentalt
Hóast móttøkan úti í forhøllini er hugnalig, gerst hetta ikki nøkur sentimental ella nostalgisk tíðarsýning. Tvørturímóti. Her er eingin útgerðarmikil pallseting við søguligum búnum og leikgripum. Ístaðin fáa vit eina luftkenda og minimalistiska pallseting, har alt beinavegin kennist elementert: ein presending, ull, hoygging, skíggj og einar hertiknar Føroyar í leysari luft. Hersetingin ímyndað sum liminalt vektloysi, har fortíð og framtíð upploysast, og vit ferðast aftur og fram í tíð.
Spælt verður frá byrjan við hugtakið “myrkalegging”, ið sum kunnugt var altumráðandi í krígsárunum, og salurin er tískil myrkalagdur ein fittan part av leiktíðini. Ljósspælið sleppur til sín rætt, og í hesum skapta skuggarúmi kunnu søgurnar veruliga spenna seg út. 

Tað er dámligt, at kompaníið torir at fara so einfalt til verka sum í hesum føri, við m.a. at lata staðsetingina – Sjónleikarhúsið – tala fyri seg. Leikurin fær líkasum ein impressionistiskan dám av hesum, og sum áskoðari fært tú møguleikan at tulka og fabulera víðari yvir upplivingarnar. Eitt nú verður áðurnevnda presending nýtt bæði sum filmslørift til gamlar s/h filmsstubbar, og sum lørift fyri skuggaleiki, har skuggamyndir av søguligum persónum vera vaktar til lívs. Hetta er sterkt og súmbolskt. “Life is but a walking shadow”, sum Shakespeare á sinni lat Macbeth taka til. Øll hesi fólkini, ið livdu fyri 70 árum síðani, vóru akkurát líka livandi sum eg og tú. Hendingarnar vóru júst líka aktuellar sum alt tað, ið vit í dag halda vera av ovurhonds stórum týdningi og mala í kring um. Nú er alt farið, ið tey fingust við tá, og eftir eru bert minnir, filmsstubbar og frásagnir í onkrari bók. Ein dag vera vit eisini frásagnir. Ella kanska bara gloymd. Løgið at hugsa sær.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Treytaleys tilgongd
Die Ferösche Compagnie er ein tvørlistarligur felagsskapur, og Operation Valentine fevnir um bæði sjónleik, tónleik, dans, ljóðsniðgeving, ljóssniðgeving, grafikk, videolist, installatiónslist o.a. Í tilgongdini handan leikverkið hava limirnir funnið fram ein hóp av tilfari umvegis samrøður, upptøkur, bøkur og søgur frá fólki, ið upplivdu krígsárini 1940-45. Sum áskoðari kennir tú eisini á tær, at eitt serstakliga ríkt kelduvað býr aftanfyri. Tað er helst ógjørligt at fáa alt við í leikin, og frásøgnin er heldur ikki kronologisk. Havandi hesi viðurskifti í huga, umframt at leikverkið altso er gjøgnumført tvørlistarligt, er tað av sonnum hugtakandi hvussu elegant og einfalt endaliga úrslitið er vorðið. Hetta eigur DFC toymið og ikki minst íslendski leikstjórin Egill Heiðar Anton Pálsson rós uppiborið fyri.

Ongin ivi er um, at bretska hersetingin hevði kollveltandi ávirkan á politiska landslagið í Føroyum, og aftaná kríggið var ógjørligt at venda aftur til gomlu støðuna. Kærleiki, útlongsul, loysingarhugur, sjálvfatan; alt var endavent í krígsárunum, tá 20. øld kom brakandi inn í føroysku tilvitskuna. Hesi viðurskifti eru eisini treytaleyst endurspeglaði í leikinum á meir enn ein hátt, og eg kann siga so frægt sum at bæði fólkaatkvøða og atkvøðuuppteljing eru avgreiddar áðrenn leiklok.
Loysingarvongurin fekk sum kunnugt meiriluta á fólkaatkvøðuni í ’46, og eina løtu vóru Føroyar sjálvstøðugar. Hetta endurspeglar leikurin fagurliga og sorgblítt. Einaferð ljómar ein tamba og tíðartoygd útgáva av ‘Tú alfagra land mítt’. Tað er sum um ein riva opar seg inn í ein alternativan veruleika, ið bert slapp at ljóma og skyggja eina stund, og síðani hvarv aftur sum døgg fyri sól. Skuggar og hvørvisjónir, sannleiki og lygn, tað farna og tað komandi, tað mista og tað vónaða. Alt er í samspæli meðan leikur ferst.
Foto: Beinta á Torkilsheyggi.
Loynikrókar í fólkasálini
Talan er sostatt um ein hendingar- og faktaríkan leik, men ikki meir enn at tað bilar. Kenslan eg siti eftir við, er í øllum førum tann, at eg kundi hugsað mær at sæð leikin umaftur, og sloppið at upplivað allar smálutirnar aftur. Hví? Tí fyri at skilja nútíðina og geva onkur líkinda boð uppá framtíðina, er tað alneyðugt at kenna fortíðina. Søguloysi er beina leiðin til meiningsloysi. Hetta er gamaní eitt leikverk, men eitt poeng við tí er, at allar søgurnar, ið sagdar vera, hava dokumentariskan uppruna. Ongantíð betri enn tá fortíðin verður pallsett á so hugfangandi hátt sum her.

Álvarsligir og gátuførir táttir taka seg eisini upp í Operation Valentine. Tá nøvn á bátum, ið gingu burtur undir krígnum, vera lisin upp, er tað ein døpur og álvarsom løta. Tað leiðir tankarnar yvir á andlát í útvarpinum, og kensluna av, at kollektiva tilvitskan fær ein eksistentiellan frammaná. Lívið verður sett í relieff, tá deyðin talar.
Í onkrum senum leita vit okkum niður í dulvitskuna; í myrkaru loynikrókarnar í fólkasálini. Ótti, deyði og dapurleiki. Her er tað sum um ein forn og mýtisk dimensión kemur undan kavi, við syngjandi seyðarhøvdum, grýlum, gassmaskum og bleiktrandi myrkri. Det Ferösche Compagnie hava eitt heilt serstakt tev fyri hesum. Tað sóu vit t.d. í En rejse udi Færø 1781-82 og Regn, har óunniligar gamlar sagnir komu til lívs í makabrum og absurdum skapi. Í aktuella verkinum er tilvísingarkarmurin gamaní av nýggjari uppruna, men røturnar eru onkursvegna eins fornar og ófrættakendar. Føroyingar eru í roynd og veru nokkso freaky í sínum frásagnum! Ikki tí, skemtiligar løtur við speirekandi eygleiðingum og surrealistiskt skinklandi keipumyndum koma eisini fyri í leikinum.

Har var okkurt, ið vaknaði í føroyingum undir hersetingini. Eitt nýtt útsýni og eitt størri áræði. Aftaná kríggið trein Føroyar inn í eitt nýtt mentanarligt og politiskt tíðarskeið, ið dagsins samfelag er úrslit av. Á ein hátt var hersetingin byrjanin til hetta tíðarskeiðið, og tí er tað ikki sørt hugfangandi og perspektiverandi at fara til ein leik, har henda byrjan verður gjørd livandi fyri einum. Helst havi eg sagt alt ov nógv, men far endiliga til leikin um tú fært møguleikan. Eg varð hugtikin.

Fakta:

Leikstjóri: Egill Heiðar Anton Pálsson

Listarliga toymið hjá DFC er:
Jens L. Thomsen, Kjartan Hansen, Kristina Sørensen Ougaard, Kirstin Helgadóttir, umframt: Sonja Lea, ljóssniðgevi, Anna Katrin Øssursdóttir Egilstrøð, Mikkjal Arge Galán. Fyriskipari er Gunnvá Zachariasen.

Operation Valentine er fjórða leikverk hjá Det Ferösche Compagnie síðan kompaníið var stovnað í 2010.

2011: En rejse udi Færø 1781-82
2012: Regn
2013: Woyzeck<3marie marie--="">